عناوین مهمترین خبرها:

 

دكتر پونه سالاري عضو گروه فلسفه ، اخلاق و علوم زيستي

 امروزه سلولهای بنیادی به منزله تکنولوژی جدید در درمان بعضی بیماریها مطرح شده اند و به عنوان یک رویکرد جدید روند پژوهش بر این سلولها رو به رشد است. استفاده از سلولهای بنیادی در درمان و ترمیم اعضای بدن با ملاحظات و چالشهای متعددی از جمله ملاحظات علمی،‌قانونی،‌اخلاقی،‌اجتماعی مذهبی و اقتصادی همراه است. ملاحظات اخلاقی مرتبط با سلول درمانی را می توان به 7 دسته تقسیم کرد: ملاحظات مربوط به منشا سلولها،‌ایمنی فراورده ها،‌مالکیت معنوی،‌هزینه بسیار زیاد این نوع درمانها،‌به اشتراک گذاشتن سلولهای بنیادی،‌استفاده از مداخلات سلولی تایید نشده در درمان بیماریها و تجاری سازی.

سلولهای بنیادی به روشهای مختلفی به دست می آیند از جمله استخراج از جنین انسانی،‌ انتقال هسته سلولهای سوماتیک با استفاده از جنین های کلون شده و برنامه ریزی مجدد سلولها. بر اساس آنچه که از آن به کرامت انسانی و ذاتی انسانها تلقی می شود نمی توان جنین یا گامت انسانی را به قصد استخراج سلولهای بنیادی تولید کرد؛‌همچنین خرید و فروش گامت و جنین ممنوع است بنابراین فقط از جنینها یا گامتهایی می توان استفاده کرد که مازاد بر نیاز درمان ناباروری زوجهای نابارور است. استفاده از سلولهای بنیادی از هر نوع از نظر ایمنی مورد سئوال است چرا که این سلولها سیستم ایمنی را تحریک می کنند،‌در هر نقطه ای از بدن ممکن است قرار گیرند و توان ایجاد بافت نابجا و تومور  دارند و از طرف دیگر شدت و احتمال بروز عارضه مربوطه نامشخص است. بنابراین، پژوهش بر سلولهای بنیادی فقط در بیمارانی می تواند انجام شود که شدت بیماری آنها زیاد بوده،‌هیچ راه حل درمانی برای آنها وجود ندارد‌ در عین حال که شواهد پیش بالینی کافی در مورد ایمنی و اثر بخشی مداخله وجود دارد و بیمار با اطلاع از این شواهد به صورت آگاهانه و آزادانه رضایت خود را اعلام می کند. در حال حاضر فقط 12 فراورده سلولی تایید شده توسط FDA وجود دارد که اندیکاسیونهای درمانی محدودی دارند. این فراورده ها عمدتا از خون بند ناف تهیه شده و در درمان اختلالات خونی به کار می روند.

از آنجا که هزینه این نوع درمانها بسیار زیاد است و منابع سلامت محدود امروز پاسخگوی تامین این گونه درمانها برای عموم جامعه نیست،‌لازم است که شرایط تامین هزینه در این موارد بر مبنای عدالت و انصاف مشخص شود. امکان به اشتراک گذاشتن سلولهای بنیادی شرایط را برای رشد و توسعه دانش فراهم می کند و می تواند به عنوان مانعی برای تخریب جنین و گامت به شمار آید اما محدودیتهای اخلاقی و دینی را نمی توان در این خصوص نادیده گرفت. به طور کلی استفاده درمانی از فراورده های سلولی تایید نشده مجاز نیست مگر در شرایطی که شواهد کافی دال بر ایمنی و اثر بخشی فراورده وجود داشته باشد،روال استفاده ار فراورده مربوطه به صورت پروپوزال و توسط یک کمیته مستقل ارزیابی شود،‌فراورده در تعداد محدودی بیمار لاعلاج مورد استفاده قرار گیرد و بیمار رضایت آگاهانه خود را اعلام کرده باشد. هم چنین اگر فراورده ای بتواند از سازمان غذا و داروی آمریکا تاییدیه ورود به بازار را برای اندیکاسیونی خاص دریافت کند،‌آن فراورده می تواند به صورت off label در گروهی دیگر از بیماران و با اندیکاسیونی دیگر مورد استفاده و ارزیابی قرار گیرد. خارج از این دو حالت استفاده از فراورده های تایید نشده مجاز نبوده و تایید نمی شود. متاسفانه امروزه استفاده تجاری از نوعی از سلولها به نام سلولهای بنیادی مزانشیمال مستخرج از بافت چربی،‌پالپ دندان،‌مغز استخوان به منظور ترمیم مفصل،‌جوان سازی و ... صورت می گیرد که نه تنها به هیچ وجه مورد تایید نیست بلکه بحرانی به نام توریسم سلول بنیادی ایجاد کرده است. استفاده تجاری از این مداخلات تایید نشده تعهدات حرفه ای پزشکان را به چالش می کشد چرا که پزشکان بر مبنای تعهد به صلاحیت حرفه ای،‌تعهد به دانش و شواهد علمی و تعهد به عدم تعارض منافع مالی و با تکیه بر رعایت حقوق بیماران مجاز به تبلیغات و استفاده تجاری از مداخلات تایید نشده نمی باشند. بنابراین توصیه می شود سیاستگزاران با تاکید بر احترام به بیماران در جهت حفظ منافع و اختیار آنها در تصمیم گیری‌، حفاظت از سلامت عمومی با ایجاد دسترسی بیشتر و بهتر به درمانهای تایید شده،‌حفظ اعتماد عمومی به نظام سلامت با توجه جدی به رابطه پزشک و بیمار و دقت در تبلیغات فراورده های سلولی و در نهایت تقویت پژوهشهای علمی و اخلاقی و پرهیز از سوگیری،‌از توریسم سلول بنیادی و منافع مالی سودجویان بکاهند.