گزارش برنامه توسعه ایمن سازی کشور دستاوردهای 33 ساله

مرداد 1397

   ايمن­ سازي دوران كودكي یك سرمايه گذاري جهاني براي نجات زندگي سالیانه حدود 6/2 ميليون نفر در دنيا است. علی­رغم پیشرفت­های بسیار خوب در سطح جهانی، متاسفانه براساس گزارش سازمان جهاني بهداشت در سال  2017 میلادی (1396 شمسی)، همچنان سالیانه 19 میلیون کودک در دنیا از دریافت واکسن محرم هستند که اکثر آنها در کشورهای در حال توسعه زندگی می کنند..علی­رغم پیشرفت­های بسیار خوب در سطح جهانی، متاسفانه براساس گزارش سازمان جهاني بهداشت در سال  2015 میلادی(1394 شمسی)، همچنان سالیانه تعداد زیادی از کودکان دنیا در اثر بیماری­های قابل پیشگیری با واکسن به شرح ذیل جان خود را از دست می دهند:  63.000 نفر دراثر سياه سرفه، 112.000 نفر در اثر سرخك، 58.000 نفر در اثر كزاز نوزادي، 105.000 نفر در اثر هموفيلوس آنفلوانزا، 400.000 هزار نفر در اثر اسهال­های ویروسی، 887.000 نفر در اثر هپاتيت ب و 920 هزار مورد مرگ ناشی از پنومونی. اين ميزان معادل 25 درصد كل مرگ­هاي كودكان زير 5 سال در دنيا است كه به راحتي قابل پيشگيري با واكسن مي­باشد. واکسیناسیون موثرترین مداخله بهداشتی شناخته شده برای ارتقای سلامت کودکان است و در طی سالهای 2000 الی 2016 میلادی واکسیناسیون سرخک توانسته از مرگ 20 میلیون کودک در جهان جلوگیری نماید.

   برنامه گسترش ايمن­سازي (EPI) در جهان از سال 1974 میلادی (1353 شمسی) آغاز شد. در جمهوری اسلامی ایران نیز این برنامه پس از پیروزی انقلاب مورد مطالعه قرار گرفت و از سال 1363، برنامه اجرایی آن در سطح گسترده با تعلیم مدیران بهداشتی در سطوح مختلف، تقویت زنجیره سرما و تدوین برنامه عملیاتی ایمن­سازی کشور شروع شد. برای دسترسی به پوشش کامل کودکان و سایر گروههای هدف، ارائه خدمات ايمن­سازي به وسيله انجام دوره­هاي بازآموزي برای کارکنان بهداشتی، تأمين واكسن­هاي ايمن و توسعه زنجيره سرماي مطمئن به سرعت توسعه يافت.

   واکسیناسیون یکی از قدیمی ترین مداخلات بهداشتی برای کنترل بیماریها در ایران بوده و اولین بار واکسن آبله در سال 1829 میلادی (1208 شمسی) در ایران مصرف شده است. در سال 1322 قانون مایه­کوبی همگانی علیه بیماری آبله به تصویب مجلس شورای ملی رسید و به دنبال آن ایمن­سازی گروه­های هدف انجام شد. واکسن­های مورد نیاز علیه بیماری­های دیفتری، سیاه سرفه، کزاز، فلج اطفال و سرخک در سال­های اولیه از خارج از کشور وارد می­شد ولیکن نظر به توانمندی مؤسسه واکسن و سرم سازی وقت (انستیتو تحقیقات رازی فعلی) و همت والای اساتید آن مؤسسه، به ویژه مرحوم آقای دکتر حسین میرشمسی، تولید واکسن­های مورد نیاز کشور در این مؤسسه انجام گرفت. هرچند واکسیناسیون کودکان در سالهای دهه 40 و 50 شمسی نیز انجام می شد ولیکن برنامه ای گسترده با سازماندهی و ایجاد ساختار مناسب برای ارائه خدمات مستمر واکسیناسیون وجود نداشت.

    پس از پیروزی انقلاب اسلامی وبه موازات شکل­گیری شبکه بهداشتی- درمانی درکشور وایجاد ساختارهای لازم، برنامه گسترش ايمن­سازي در كشور در سال 1363 با هدف ايجاد مصونيت فعال در كودكان گروه سني زير يكسال در برابر بيماري­هاي قابل پيشگيري با واكسن شامل ديفتري، كزاز، سياه سرفه، سرخك، فلج اطفال و سل آغاز شد. در سال 1372 نيز برنامه ایمن­سازی هپاتيت ب دربرنامه گسترش ايمن­سازي ادغام گرديد. از سال 1383 نیز پس از انجام ایمن­سازی سراسری سرخک و سرخجه، واکسن سه گانه سرخک- سرخجه- اوریون (MMR) جایگزین واکسن سرخک در ایمن­سازی جاری گردید و واکسن هموفیلوس آنفلوانزا تیپ ب در قالب واکسن پنتاوالانت از سال 1393 در برنامه ایمن سازی کودکان کشور اضافه شدند. واکسن تزریقی فلج اطفال نیز برای تقویت سطح ایمنی کودکان و در راستای مراحل انتهایی ریشه کنی جهانی فلج اطفال از شهریورسال 1394 به برنامه ایمن سازی کودکان در استان های پرخطر و همجوار با افغانستان و پاکستان اضافه شد. طبق برنامه ریزی انجام شده امید است که در سال 1397 با ورود 2 واکسن پنوموکک و روتاویروس به برنامه ایمن سازی گام بزرگی در جهت به روز رسانی برنامه EPI کشور برداشته شود. اجرای برنامه ایمن­سازی کودکان سبب شده تا بیماری­هایی که در 35 سال گذشته موارد بالایی از مرگ و میر کودکان جامعه را تشکیل می­دادند، کاهش چشمگیری پیدا نمایند و به طور مثال، امکان اینکه یک دانشجوی پزشکی در کل دوران تحصیل خود و یا شاید کل دوران طبابت خود یک مورد بیماری دیفتری را ببیند، بسیار اندک است، حال اینکه در سال­های قبل اپیدمی­های بیماری دیفتری به طور مکرر اتفاق می­افتاد. براساس برآورد وزارت بهداشت، میزان مرگ کودکان زیر 5 سال کشور در سال 1357، برابر با 154 در هزار تولد زنده بوده، که در سال 1395، به حدود 16 در هزار تولد زنده کاهش یافته است.

در سال 1363 که آغاز برنامه توسعه ایمن سازی در کشور بود یک چهارم کل مرگهای نوزادی ناشی از کزاز نوزادی بود. شاخص مرگ نوزادی 21 در هزار تولد زنده و مرگ اختصاصی ناشی از کزاز نوزادی 5 در هزار تولد زنده بود. با افزایش پوشش واکسیناسیون کزاز در کودکان و مادران باردار به بالای 95% ، کزاز نوزادی به سرعت رو به کاهش گذاشت و ایران در زمره کشورهایی قرار گرفت که قبل از سال 2000 میلادی (1379 شمسی) موفق به حذف کزاز نوزادی شدند. با توجه به تعداد متوسط متولدین در سال 1395 که کمی بیش از یک و نیم میلیون نفر بود چنانچه برنامه واکسیناسیون کزاز در کشور انجام نمی شد برآورد می شود سالیانه 7500 مورد مرگ ناشی از کزاز نوزادی در کشور رخ می داد.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، گام­های بلندی برای ایجاد توسعه شبکه خدمات بهداشتی اولیه (PHC) برداشته شد. هرچند که با فعالیت مؤسسه واکسن و سرمسازی رازی، قدم­های بزرگی در تأمین واکسن­های مورد نیاز  کودکان کشور در سالهای قبل از انقلاب برداشته شده بود، لیکن استقبال عمومی و حتی استقبال خانواده­های تحصیل کرده بسیار محدود بود. طبق بررسی­های انجام شده در اوایل پیروزی انقلاب، حداکثر پوشش ایمن­سازی کودکان، 30 درصد و ایمن­سازی زنان باردار علیه کزاز 7/3 درصد بود.

از سال 1363 تلاش برای تقویت ایمن­سازی کودکان با محوریت تقویت تولید داخلی واکسن آغاز گردید و برنامه توسعه ایمن­سازی (EPI) از سال 1364 رسما به عنوان یک جزء اساسی از فعالیت­های خدمات بهداشتی اولیه آغاز شد. توسعه مراکز بهداشتی‌درمانی و خانه­های بهداشت در مناطق روستایی کشور، تربیت و به کارگیری پرسنل بهداشتی مورد نیاز، به ویژه بهورز که بومی روستای محل خدمت خود بودند، ادغام وزارت بهداری و دانشکده­های پزشکی و پیراپزشکی و تشکیل وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی زمینه تربیت پزشکان و نیروهای تخصصی مورد نیاز را فراهم کرد. فراهم نمودن تجهیزات زنجیره سرما و خودروهای مورد نیاز نظام بهداشتی از دیگر اقدامات ضروری برای رساندن خدمات ایمن­سازی به نقاط صعب­العبور و دورافتاده روستایی بود که به خوبی تأمین شد. حاصل تمام این تلاش­ها افزایش پوشش ایمن­سازی کودکان زیر یکسال کشور به بیش از 90 درصد درسال 1369 و بالای 95 درصد در سال 1375 بود. در حال حاضر کلیه کودکان کشور علیه بیماری­های دیفتری، سیاه سرفه، کزاز، فلج اطفال، سرخک، سرخجه، اوریون، سل، هپاتیت ب و هموفیلوس آنفلوانزای تیپ بواکسینه می­شوند. بیماری­های سرخک، سرخجه مادرزادی، کزاز نوزادی درمرحله حذف قرار دارند. 23 سال است که کشور عاری از موارد بومی بیماری فلج اطفال است و بیماری­های دیفتری، سیاه سرفه و اوریون کنترل شده­اند. میزان حاملین مزمن هپاتیت B از 3 درصد جامعه در سال 1370 ، به کمتر از نصف در سالهای اخیر کاهش یافته است.

درصد پوشش ايمن­سازي كودكان زيريكسال در آغاز برنامه و سال 1396

سال

ب ث ژ

ثلاث 3

پوليو3

سرخك1

هپاتيت ب 3

1363

4/10

33

34

3/38

---

1396

99

99

99

98

99

این موفقیت­ها با بهره­گیری از امکانات به شرح ذیل حاصل شده است

·  حمایت­های مادی و معنوی مسئولین کشوری.

·  وجود شبکه خدمات بهداشتی- درمانی با پوشش بالای 95 درصد مناطق روستایی کشور.

·  برقراری زنجیره سرمای مناسب و حفظ کیفیت آن از سطح سردخانه مرکزی واکسن تا محل تلقیح در مراکز شهری و روستایی، خودروهای سردخانه دار برای حمل واکسن و یخچال­های نگهداری واکسن.

·  وجود توان بالای علمی در کشور در جهت ساخت واکسن­های مصرفی برنامه توسط کارخانه­های داخلی و عدم نیاز به ورود واکسن در طول اجرای برنامه.

·  امکان برنامه­ریزی برای دستیابی به اهداف با استفاده از تصمیمات اعضای کمیته کشوری ایمن­سازی که متشکل از اساتید دانشگاه و متخصص در گرایش­های مختلف کودکان بوده و به عنوان تعیین کنندگان خط مشی­های برنامه ایمن­سازی از بدو شروع برنامه تاکنون در جلسات منظم و برحسب مورد همکاری داشته و نظارت بر برنامه را به عهده دارند.

·  جلب مشارکت متخصصان کودکان برای آموزش آحاد جامعه، پزشکان عمومی و... در امر ایمن­سازی

ریشه کنی جهانی فلج اطفال

در سال 1988 میلادی (1367 شمسی)، ده سال پس از موفقیت در ریشه کنی جهانی بیماری آبله، کشورهای عضو سازمان جهانی بهداشت متعهد شدند که برای ریشه کنی جهانی بیماری فلج اطفال اقدام نمایند. تحت پوشش قرار گرفتن همه کودکان و واکسیناسیون کامل به همراه انجام عملیات ایمن سازی تکمیلی فلج اطفال از استراتژی های اصلی دستیابی به این هدف بودند. اقدامات واکسیناسیون وسیع انجام شده در طی این سالها سبب شده تا شیوع این بیماری بیش از 99.9 درصد در دنیا کاهش یابد و از 350 هزار مورد در سال به 22 مورد رسیده است. در حال حاضر بیماری تنها در 2 کشور افغانستان و پاکستان شیوع دارد.

در سالهای قبل از واکسیناسیون سالیانه بیش از 1000 مورد بیماری فلج اطفال در کشور رخ می داد. با مداخلات انجام شده آخرین مورد بیماری بومی فلج اطفال در ایران در سال 1374 بود و در سالهای 1375 لغایت 1379 نیز سالیانه مواردی از بیماری از کشورهای افغانستان و پاکستان به شکل وارده کشف می گردید و آخرین مورد آن در آذر 1379 در شهرستان چابهار رخ داد. پس از آن در طی 18 سال گذشته هیچ موردی از این بیماری در کشور شناسایی نشده است. مهمترین عامل پاک ماندن کشور از بیماری فلج اطفال حفظ پوشش واکسیناسیون بالای 95 درصد و انجام عملیات های واکسیناسیون تکمیلی فلج اطفال در کشور بوده است.

روز های ملی ایمن سازی از سال 1373 با هدف تحت پوشش بردن همه کودکان زیر 5 سال کشور در 2 نوبت به فاصله یک ماه آغاز شد و در طی 5 سال پیاپی تکرار شد. در این عملیاتهای ایمن سازی تکمیلی در هر نوبت حدود 9 میلیون کودک زیر 5 سال دو قطره واکسن خوراکی فلج اطفال دریافت می کردند. از سال 1378 تا کنون نیز در برخی مناطق کشور بویژه در استان های جنوب شرق کشور که در مجاورت کشورهای افغانستان و پاکستان هستند و در معرض خطر بیشتر ورود مجدد بیماری قرار دارند، همچنان این برنامه انجام می شود.  

برای اطمینان از نبود بیماری فلج اطفال، سازمان جهانی بهداشت نظام مراقبت ویژه ای با شاخص های مشخص و دقیق طراحی کرده که در همه کشورهای جهان مورد عمل و پایش قرار می گیرد. توانمندی نظام سلامت کشور در تمام سالهای گذشته با دارا بودن شاخص های مورد نظر سبب شده که سند کشوری تاییدیه ریشه کنی فلج اطفال سالیانه روزآمد شده و در کمیته های فنی سازمان جهانی بهداشت مورد تایید قرار گرفته است.

کاهش قابل ملاحظه موارد بیماری فلج اطفال در دنیا، نوید بخش نزدیک بودن به زمان موفقیت در دستیابی جهانی به هدف ریشه کنی فلج اطفال است. به جهت سرعت بخشیدن به این روند و آمادگی برای مرحله اعلام ریشه کنی جهانی بیماری و مراحل بعدی آن بایستی حداکثر ایمنی و مصونیت در کودکان ایجاد شود. واکسن های فلج اطفال بر 2 نوع خوراکی و تزریقی هستند که هر دو واکسن های بسیار موثری هستند. در طی سالهای گذشته در کشورمان از نوع خوراکی واکسن به شکل قطره استفاده شده و در حال حاضر همه کودکان از بدو تولد تا 6 سالگی 6 نوبت قطره واکسن خوراکی فلج اطفال را دریافت می کنند.

 بنا به توصیه کمیته فنی ایمن سازی کودکان کشور، جهت ایجاد حداکثر ایمنی در کودکان علیه ویروس های مولد فلج اطفال، یک نوبت واکسن تزریقی فلج اطفال در سن 4 ماهگی به برنامه جاری واکسیناسیون کودکان کشور اضافه می شود. به همین منظور از روز شنبه 17 شهریور 1397 همه کودکان در سراسر کشور وقتی برای دریافت واکسن 4 ماهگی مراجعه به مراکز بهداشتی درمانی و خانه های بهداشت می نمایند علاوه بر واکسن های قبلی (قطره واکسن خوراکی فلج اطفال و واکسن پنج گانه) یک نوبت واکسن تزریقی فلج اطفال نیز دریافت می کنند. مطالعات متعدد نشان داده که این نوع استفاده سبب تقویت پاسخ ایمنی می شود و سبب سرعت بخشیدن و رسیدن به هدف ریشه کنی جهانی فلج اطفال می شود.

با توجه به نیاز روزافزون دنیا به واکسن تزریقی فلج اطفال، اقدامات خوبی برای راه اندازی خط تولید این واکسن جدید در کشور آغاز شده و انتظار می رود در سالهای آتی شاهد به ثمر نشستن تلاش ها در موسسه تحقیقات واکسن و سرمسازی رازی و همچنین انستیتو پاستور ایران، و تولید این واکسن در کشور باشیم.

وضعیت دارو در اواخر سال 1357  و اوایل سال 1358

1-        صنعت دارو پیش از انقلاب اسلامی

1-1-  مصرف دارو

از میزان مصرف داروها در این برهه زمانی اطلاع دقیقی در دست نیست اما بر طبق بعضی مستندات كل مصرف دارو از ٣٣٦ ميليون ريال در سال ١٣٤١ به ٢٢٤٦٠ ميليون ريال در سال ١٣٥٧ رسيده است.

 

2-1-  تولید دارو

در سالهای پیش از انقلاب اسلامی در حدود 30% داروهای مصرف کشور را داروهای تولیدی شامل می‌شد در اواخر سال 1357 و  اوایل سال 1358 صنعت دارو و تامین دارو جهت بیماران از طرق ذیل بوده است:

·           14 کارخانه‌ که با سرمایه­گذاری خارجی تاسیس شدند و محصولات مربوط به خود را با فرمولاسیون و مشخصات دریافتی از کارخانه مادر  و با نام برند (تجاری) آنها می­ساختند.

·            کارخانجاتی که با سرمایه­گذاری ایرانی تاسیس شدند ولی محصولات خود را تحت لیسانس و با فرمولاسیون و مشخصات دریافتی از کارخانه لیسانس­دهنده خارجی و یا با فرمولاسیون خود می­ساختند.  مشتمل بر 7 کارخانۀ داروپخش، تولیددارو ، I.D.I (لقمان)، دوپار(سینا دارو)، فارما شیمی، صنعتی پارس و آترا بودند که کیفیت و شرایط تولید آنها بجز داروپخش و تولید دارو غیر قابل قبول بود.

·      20 کارخانه کوچک که با سرمایه­گذاری ایرانی تاسیس شدند و محصولات را صرفاً با فرمولاسیون خود تولید می­نمودند و کیفیت و شرایط تولید آنها غیر قایل قبول بود.

 

3-1- واردات دارو

واردات دارو در سالهای پیش از انقلاب اسلامی توسط صدها شرکت وارد کننده، از سراسر دنیا و در اغلب موارد  از اروپا و آمریکا انجام می‌شد. بر اساس آمار گمرک ارزش واردات دارو در سالهای منتهی به 1357 برابر بوده است با:

ارزش داروي وارداتي (ريال)

سال

15،294،025،400

1355

19،581،506،002

1356

17،314،150،381

1357

 

موسساتی مشتمل بر شرکت سهامی داروئی کشور ، شیرو خورشید( هلال احمر)، تأمین اجتماعی، شرکت نفت، ارتش و دانشگاههای علوم پزشکی نیز نسبت به واردات دارو اقدام می‌نمودند. بجز شرکت سهامی داروئی کشور که وابسته به وزارت بهداری بود سایر سازمانهای وارد کننده هیچ مجوزی برای واردات دارو از وزارت بهداری اخذ ننموده و مطابق دستورالعمل‌های خاص خود و فهرست داروئی خود نسبت به واردات دارو اقدام می‌نمودند.

4-1-  فهرست داروئی

کشور در سالهای پیش از انقلاب اسلامی دارای فهرست داروئی مشخص و مصوب نبود و کمیته و یا شورایی برای بررسی اینکه چه داروهائی می بایست در فهرست داروهای مملکت قرار می‌گرفت وجود نداشت.

5-1-  توزیع دارو

در سالهای پیش از انقلاب اسلامی بجز 3 شرکت داروپخش، تولیددارو و خوراک که داروهای مربوط به تولیدات و واردات خود را در اختیار داروخانه ها قرار می‌دادند بقیه تولید کنندگان و وارد کنندگان محصولات خود را در اختیار عمده فروشی دارو در تهران ( ناصرخسرو) و بعضی عمده فروشی‌های دارو در بعضی مراکز استانها قرار می‌دادند و داروخانه‌ها می‌بایستی در تهران با مراجعه روزانه به عمده فروشی‌ها داروهای خود را تهیه نموده و در مراکز استان‌ها و شهرستانها تأمین دارو نیز از طریق تلفن و یا نامه به عمده فروشی‌های مقیم ناصرخسرو و بعضی عمده‌فروشی‌های مستقر در مراکز استان‌ها انجام می‌گرفت.

6-1-  مواد اولیه و مواد بسته بندی:

برای تولید دارو در کشور فقط امکان تهیه شکر ، وازلین ، الکل و همچنین مواد بسته بندی شامل شیشه برای محلولهای cc60 و cc90 و اقلامی نظیر جعبه، بروشور وکارتن از داخل مملکت وجود داشت. منبع تهیه شکر( قند و شکر هفت تپه)، وازلین ( شرکت نفت- در صورتیکه بو نداشته باشد) و الکل از کارخانجات تولید کننده الکل بود.

2-        صنعت دارو پس از انقلاب اسلامی

 پس از انقلاب اسلامی در بهمن 1357، رسیدگی به وضعیت دارو از همه نظر در وزارت بهداری ، دانشگاههای ایران، جامعه داروسازان و انجمن‌های پزشکی مطرح می‌شد و برای اولین بار در مرداد 1358 در سمیناری که جامعه داروسازان برای رسیدگی به وضعیت دارو برگزار کرد، موضوعات مرتبط با دارو مطرح شد و ضمن رسیدگی به تمامی ابعاد مرتبط با دارو، استفاده از نام ژنریک درخواست و  مورد بررسی قرار گرفت. متعاقب آن، دو کارگروه بررسی در وزارت بهداشت (حوزه معاونت دارو) و دانشکده داروسازی دانشگاه تهران تشکیل و سپس با هماهنگی یکدیگر و برگزاری جلسات مشترک به دستور جناب آقای دکتر موسی زرگر (وزیر وقت بهداری) شورای عالی دارو در وزارت شروع به کار نمود و مسائل مربوط به دارو مشتمل بر موارد ذیل در دستور کار قرار گرفت:

1-2- مصرف دارو

بر طبق آمارنامه های دارویی منتشر شده توسط سازمان غذا و دارو در این سال ها میزان مصرف دارو از 97 میلیارد ریال و تعداد 684،8 میلیارد عدد در سال 1363 به 42،456 میلیارد ریال و 249،35 میلیارد عدد در سال 1390 رسیده است.

2- 2- تولید دارو

رسیدگی به وضعیت کیفی و تولیدات کارخانجات داروسازی که نتیجه آن انتقال کارخانجات داخل تهران به خارج از تهران ، تأمین وسایل و ماشین آلات مورد نیاز ، اصلاح فرمولاسیون و تکمیل آزمایشگاههای کنترل و بطور کلی رعایت تمامی اصول مختص برای ساخت دارو  بود و  شرکتهایی که تمایل به سرمایه‌گذاری و یا رسیدن به استانداردهای لازم  را نداشتند، تعطیل شدند.

3- 2 - توزیع دارو

با تعطیلی تمامی عمده فروشی‌های دارو در سراسر کشور و توسعه شرکتهای پخش سراسری موجود و ایجاد شرکتهای توزیع دارو که در نتیجه تعداد شرکتهای توزیع سراسری دارو به  6 شرکت رسید که می‌بایستی دارو را از انبار شرکت تولید کننده و یا وارد کننده دریافت و در سراسر کشور به تمامی داروخانه‌ها و مراکز درمانی توزیع نمایند.

4- 2- نام ژنریک

 استفاده از نام ژنریک بجای نام تجاری دارو بعنوان اصل خدشه ناپذیر در تحول نظام دارویی ایران در نظر گرفته شد و بر این اساس واردات دارو نیز بصورت متمرکز و با نام ژنریک صورت می گرفت.

5- 2- فهرست دارويی

ایجاد فهرست داروئی کشور و ایجاد کمیته‌ای برای این امر تحت نام شورای تدوین و  بررسی داروهای ایران. قابل ذکر است که در مرحله اول برای تعیین فهرست داروهای کشور جلساتی در وزارت بهداری با حضور تمامی گروههای پزشکی و داروسازی برگزار و شرکت کنندگان نظرات خود را در مورد حذف و یا اضافه نمودن داروها مشخص نمودند و فهرست دارویی مورد تایید در دی‌ماه سال 1358 در روزنامه‌های کثیرالانتشار منتشر و از تمامی پزشکان و داروسازان درخواست گردید که نظرات اصلاحی خود را ارسال دارند که پس از دریافت تمامی نظرات فهرست  نهایی تهیه و ابلاغ شد.

6- 2- واردات دارو

1-     با توجه به اینکه نام دارو از تجاری به ژنریک تغییر یافته بود و تعداد زیادی از مدیران و مالکین شرکتهای وارد کننده دارو از کشور خارج شده بودند و نظم عرضه دارو بطور کامل مختل شده بود تصمیم گرفته شد که شرکتهای سهامی داروئی کشور و شرکت داروپخش و هلال احمر که کاملاً تحت مدیریت دولت بود تمامی داروهای وارداتی مورد نیاز داروخانه‌ها و مراکز درمانی را تأمین نمایند. در این سال ها سهم ریالی واردات دارو از 39 درصد (از کل فروش دارو) در سال 1363 به 36 درصد در سال 1390 و سهم عددی واردات دارو از 5/18 درصد (از کل فروش دارو) در سال 1363 به 5/3 درصد در سال 1390 رسید.

7- 2- معرفی و تبلیغ دارو

قبل از انقلاب نزدیک به 3000 نفر برای تبلیغ و معرفی دارو به مطب‌ها و مراکز درمانی مراجعه می‌نمودند که مشکلات و مفاسدی در پی داشت از اینروی در تصمیم جدید مقرر شد نحوه معرفی دارو به صورت علمی و با ارائه مدارک علمی لازم صورت گرفته و از تبلیغ و یا مواردی که سبب مصرف بی رویه و یا خارج از حدود علمی باشد جلوگیری شود.

8- 2- نحوه اداره کارخانجات داروسازی

با توجه به اینکه تعداد زیادی از مالکین و مدیران کارخانجات داروسازی اعم از مالکیت خارجی و یا ایرانی از کشور خارج شده و اداره این کارخانجات از کنترل خارج شده بود و یا در حال تعطیلی بودند و از طرفی تولیدات این واحدها، مورد نیاز بیماران بود، طبق تصمیم شورای انقلاب اسلامی مقرر شد که برای این موسسات مدیری از طرف وزارت بهداری و وزارت صنایع تعیین و این مدیران این کارخانجات را اداره نمایند. سپس طی مذاکراتی که در ایران و  در لاهه انجام شد مالکیت این کارخانجات به دولت ایران منتقل شد.

9- 2- توسعه صنعت دارو

در سال های اول انقلاب اسلامی و در نتیجه فعالیت دسته جمعی مدیران و کارکنان صنعت دارو، کارخانجات داروسازی اکسیر در بروجرد ، کارخانه داروهای دامی ( تحت نام داملران) در بروجرد، کارخانه داروسازی فارابی در اصفهان ، کارخانه داروسازی امین در اصفهان ، کارخانه سرم سازی ثامن در مشهد ، کارخانه آنتی بیوتیک سازی دانا در تبریز، کارخانه داروسازی زهراوی در تبریز و کارخانه سرم سازی شهید قاضی در تبریز  راه اندازی شد و در سالیان اخیر نیز  این مهم افزایش قابل توجهی یافته است.

10- 2- تولید مواد اولیه دارویی

در زمینه تولید مواد اولیه نیز پس از  انقلاب شکوهمند اسلامی کارخانه تولید مواد اولیه داروپخش بنام تماد در تهران و کارخانه تولید مواد اولیه شهید رزکانی( شیمی دارویی داروپخش) با همکاری سازمان U.N.D.P سازمان ملل در تهران و کارخانه آنتی بیوتیک سازی ایران در ساری ایجاد گردید و در زمینه تهیه مواد بسته بندی برای دارو  نیز کارخانجات متعددی در سراسر کشور ایجاد شد و در سالیان اخیر نیز  این مهم افزایش قابل توجهی یافته است.

در حال حاضر و طی 40 سال اجرای نظام نوین داروئی کشور (طرح ژنریک) حدود 100 کارخانه داروسازی در تولید داروهای شیمیایی و بیولوژیک فعالیت دارند که 97% داروهای مورد نیاز کشور را به لحاظ عددی تولید می‌کنند. حدود 50% مواد اولیه داروئی در کشور تولید می‌شود. بیش از 95% لوازم و مواد بسته بندی دارو نیز در داخل کشور تولید می‌شود که بخشی از آنها نیز صادر می‌شود.

ضمناً بیش از 80 شرکت پخش سراسری دارو نیز در توزیع دارو فعالیت دارند.

- در سال هاي اخير با توجه به رشد دانش بيولوژي مولكولي و اقبال جهاني به علوم زيستي فراورده هاي بيو تكنولوژي در سطح وسيع تري به بازار جهاني دارو وارد گرديد. خوشبختانه همزمان با تدوين و راه اندازي رشته هاي مرتبط با بيوتكنولوژي در دانشگاه ها زمينه هاي ايجاد و رشد صنعت بيوتكنولوژي هموار گرديد. شروع راه اندازي بيوتكنولوژي صنعتي با انتقال دانش ساخت فرآورده هايي مانند واكسن هپاتيت، اينترفرون آلفا، استرپتوكيناز آغاز گرديد و متعاقباً سهم قابل توجهي از مولكول هاي حياتي در برخي از كارخانجات داخلي توليد و به بازار عرضه گرديد. در حال حاضر جمع كثيري از جوانان فارغ التحصيل در رشته هاي ميكروبيولوژي، بيوشيمي، بيولوژي و  غيره در كنار داروسازان متخصص در زمينه بيوتكنولوژي براي توليد داروهاي مزبور در كارخانجات داروسازي به اين مهم اشتغال دارند.

جستجو

فصلنامه ارتقاي سلامت

پیوندها

 

 

 

گزارش و گفتگو

ترجمه-قرآن-كريم دكتر سيد محمد حسين كلانتر معتمدي ( عضو پيوسته...
ارزیابی-برنامه-دوره-پزشکی-عمومی-در-ایران-و-چالش-های-روبرو دكتر بهادر اعلمي هرندي به خاطر دارم شصت سال قبل...

ورود به سایت