عناوین مهمترین خبرها:

اولين كارگاه دانش افزایی و مهارت آموزی سلامت معنوی اسلامي روز پنجشنبه ششم شهريورماه سال جاري آغاز به كار كرد. در اين كارگاه سه روزه استادان متعددي از حوزه و دانشگاه به ايراد سخنراني پرداختند.

در مراسم افتتاحيه اين نشست پس از تلاوت آياتي چند از كلام الله مجيد توسط دکتر محمد حسین نیکنام عضو پیوسته فرهنگستان علوم پزشکی،دكتر حسن ابوالقاسمی رئیس کارگاه به ايراد سخنراني پرداخت.

دكتر ابوالقاسمی با اشاره به اینکه همه ساله همایش سلامت معنوی به همت فرهنگستان علوم پزشکی در شهر قم برگزار می شود گفت: سال گذشته به علت شیوع بیماری کرونا این برنامه اجرا نشد اما در ادامه جلسات گروه سلامت معنوی آقای دکتر مشکی از همکاران گروه از موسسه امام خمینی(ره) پیشنهاد برگزاری این کارگاه را دادند.

دکتر ابوالقاسمی گفت: با تبادل نظر اعضای محترم گروه سلامت معنوی به این نتیجه رسیدیم که در آستانه تاسوعا عاشورا حسینی این کارگاه را برگزار کنیم.

رئیس کارگاه دانش افزایی و مهارتآموزی سلامت معنوی اسلامي در سخنان خود از دکتر فریدون نوحی بابت هماهنگی و در اختیار قرار دادن سالن مرکز همایش های قلب تشکر کرد و گفت: این کارگاه با حفظ کلیه پروتکل های بهداشتی برگزار می شود.

در ادامه مراسم افتتاحیه دكتر سيد عليرضا مرندي رئيس فرهنگستان علوم پزشكي ضمن بزرگداشت روز پزشک و داروساز از حضور استادان و روحانیون حاضر تشکر کرد.

دکتر مرندی گفت: حدود 10 سال است که گروه علمی سلامت معنوی تشکیل شده، 6 نشست علمی سالیانه برگزار کرده و کتب متعددی نیزمنتشر شده است.

وی افزود: در سال 1392 توفیق دیدار با رهبر معظم انقلاب اسلامی را داشتیم. همچنین سال های اخیر از رهنمود های ارزشمند مراجع تقلید بهره بردیم و از دیدگاه ما مشارکت روحانیون بسیار ارزشمند است .

رئيس فرهنگستان علوم پزشكي گفت: با توجه به اینکه موضوع سلامت معنوی در غرب عمدتا سکولار است و بیشتر برای مراحل پایانی زندگی و بیماران در حال مرگ ایجاد شده است، اساس تفاوت عمده ما با غرب نیز همین است و به همین دلیل پسوند اسلامی را برای سلامت معنوی قرار دادیم.

وی همچنین افزود: امیدواریم از مباحثی که در این کارگاه مطرح می شود توسط وزارت بهداشت در عرصه ارائه خدمات و آموزش پزشکی استفاده شود. این اولین کارگاه است و مسلما علی رغم تلاش های صورت گرفته بدون نقص نخواهد بود بنابراین از انتقادات و پیشنهادات حضار محترم استقبال می شود.

دکتر مهدی عباس زاده دبیر علمی کارگاه گفت: همانطور که انتظار می رود ماهیت کارگاه علمی با همایش علمی متفاوت است. این کارگاه علمی بدین گونه است که به دو پنل تقسیم شده است. نیمی از هر بخش به اساتید و نیم دیگر به پرسش و پاسخ اختصاص داده شده است و اساس این کارگاه تبادل نظر حضار است.

وی افزود: در این کارگاه بحث ها آزاد هستند و افراد در ارائه مطالب و نظرات خود آزاد خواهند بود و  بحث ها گاهی ممکن است چالشی باشد.

 

در ادامه کارگاه اولين پنل با عنوان "تفاوت مفهوم سلامت در اسلام و غرب" توسط دكتر محمد حسين نيكنام برگزار شد. در اين پنل دكتر سيد جمال الدين سجادي به ايراد سخنراني پرداختند.

دکتر نیکنام گفت: پزشکی حرفه ای برای، تامین، حفظ و ارتقای سلامت انسان است. پزشک باید همه ابعاد وجودی انسان از جمله جسمی، روانی، اجتماعی و معنوی را بشناسد.

وی افزود: توجه به ابعاد مختلف سلامت انسان ها در سال های دور به نحو کاملتری انجام می شده است. گرچه دانش پزشکان در امور مربوط به سلامت جسمی و سلامت روانی اندک بود ولی توجه آنها به ابعاد سلامت معنوی و سلامت اجتماعی فزونی داشت.

عضو پیوسته فرهنگستان ادامه داد: انسان در طی ادوار گذشته، همیشه علم پزشکی را با دین و معنویت درهم آمیخته می دانسته و حکمای اسلامی در طی قرون علاوه بر کسب علوم پزشکی مرتبط با جسم، به مسائل اجتماعی، فقهی، فلسفه، حکمت و بسیاری علوم دیگر واقف بودند.

دکتر نیکنام گفت: رنسانس (نوزایی) علمی در اروپا و مشکلات علما با صاحبان کلیسا سبب شد که رشد علم در بخش های مادی به سرعت افزایش یابد و جدایی علم از دین و معنویت صورت گیرد. در رشته های گروه پزشکی، صاحبان حرف پزشکی فقط به ابعاد جسمی توجه نمودند و در واقع مسائل جسمی انسان در سلامت و بیماری تنها عامل مهمی بود که مورد توجه پزشکان قرار گرفت.

دکتر نیکنام افزود: ارائه خدمات سلامت به انسان تنها معطوف به حفظ، تامین و ارتقای سلامت جسمی گردید فارغ از اینکه علاوه بر ابعاد دیگر مانند سلامت روانی و سلامت اجتماعی حفظ، تامین و ارتقای روح انسان برای رسیدن به سلامت کامل ضروری است.

وی ادامه داد: چند قرن توجه خاص به سلامت جسمی موجب پیشرفت های عظیم و شگرف درشناسایی علل، فیزیولوژی، تشخیص و درمان بیماری های جسمی شد و برای رسیدن به این آگاهی ها و ارتقای مراقبت ها تکنولوژی های پیشرفته ابداع گردید. در نیم قرن گذشته به دلیل آگاهی از تاثیرابعاد دیگر سلامت بر سلامت جسم توجه صاحبان حرف پزشکی به ابعاد دیگر سلامت انسان نیز یعنی سلامت روانی، سلامت اجتماعی و به ویژه سلامت معنوی معطوف شده است.

 

دکتر نیکنام عنوان کرد: در برخی از کشورهای پیشرفته توجه به مراقبت های معنوی برای انسان ها مورد تاکید خاص قرار گرفته و رعایت چهار بعد سلامت توسط سازمان جهانی بهداشت به کشورهای عضو اعلام گردیده است. در سال 1983 میلادی (1362 شمسی) در اجلاس سالیانه بهداشت جهانی نماینده نروژ، اظهار داشت که دست کم در کشور او، اختلالات بهداشت روانی، مانند اعتیاد به الکل، جنایت، اعتیاد به مواد مخدر، انحرافات اجتماعی، مایوس بودن از زندگی و ترس از آینده دیده می شود. این بحث در سطوح مختلف سازمان مطرح شد و طبق آخرین مصوبه، در نظرگرفتن بعد معنوی در راهبردهای سلامت به کشورها واگذار شد.

دکتر نیکنام با اشاره به اینکه انسان دارای دو بعد جسم و روح است گفت: روح انسان استعدادهای فراوان و متنوعی دارد و در تعامل و تاثیر متقابل با بدن است. از دیدگاه اسلام، حقیقت وجود انسان روح جاودانه و زندگی دنیوی انسان تنها مقدمه ای برای زندگی اخروی اوست.

وی با تاکید بر اینکه هدف نهایی انسان باید متناسب با کمال حقیقی روح و همه اهداف دیگر در جهت آن قرار گیرد، گفت: با توجه به این تعاریف اینگونه بر می آید که اگر چه سلامت روح و جسم انسان در یکدیگر تاثیر متقابل دارند، ولی سلامت روح نسبت به سلامت جسم از اصالت برخوردار است.

وی ادامه داد: انسان دارای حب ذات است و گرایش سیری ناپذیر به کمال دارد  و چون از اختیار برخوردار است، کمال وی در گرو افعال اختیاری اوست. بنابراین، هدف نهایی و کمال و تعالی حقیقی انسان نزدیک شدن هر چه بیشتر به خدای متعال است و این مرتبه متعالی روح، بعد معنوی انسان است.

وی ضمن تاکید بر اینکه معنویت از دیدگاه اسلام، تنها در سایه ارتباط با خداوند واز طریق عبودیت و پذیرش و تسلیم در برابر دین حق شدنی است، گفت:  بدین جهت است که در تعریف سلامت معنوی لازم است به مصداق درست تعالی که همان تقرب یافتن به خداوند متعال است، اشاره شود. در واقع، "معنویت" در تعبیر"سلامت معنوی" مانند "جسم" در "سلامت جسمانی"، روان در "سلامت روانی" و "اجتماع" در "سلامت اجتماعی" بستری است که سلامت و بیماری باید در آن تعیین شود.

دکتر نیکنام عنوان کرد: شرط اول داشتن درجاتی از معنویت باور به جنبه متافیزیکی انسان و قوه ای مافوق ذات مادی انسان است. از این رو آن ها، که اصول جهان بینی شان بر محوریت انسان مستقر است بدون معنویت هستند. نمونه این گروه معتقدان به اومانیسم هستند. مهم ترین مبانی این نوع طرز تفکر عبارتند از : انسان محصول تکامل طبیعی است. ذهن عملکرد مغز است وانسان پس از مرگ ادراکی ندارد و از بین می رود، ماورای طبیعت وجود ندارد و عالم در طبیعت مادی خلاصه شده است، انسان با تکیه بر عقل و روش های علمی می تواند همه مسائل خود را حل کند و به وحی و آموزه های دینی نیاز ندارد، انسان آزادی انتخاب و عمل دارد و می تواند سرنوشت خود را ترسیم کند و تمامی ارزش های انسانی و اخلاقی، در ارتباطات و تجارب دنیای مادی به دست می آید و هدف نهایی زندگی شادکامی دنیوی، آزادی و رشد اقتصادی و فرهنگی است. بنابر این، از یکطرف آنچه غیر مادی است و حیات جاوید و بعد روحانی و معنوی انسان انکار شده و خود بسندگی و بی نیازی از هدایت وحیانی ترویج شده است. داشتن اراده آزاد به طور مطلق و اخلاق مادی گرایانه مبنای زندگی قرار گرفته، به نحوی که انسان به جای خدا نشسته، خوب و بد وضع می کند. همه چیز مادی است و تدارک زندگی دنیوی تا حد لایتناهی مقصد اصلی است واز معنویت خبری نیست.

دکتر نیکنام در ادامه سخنان خود به سلامت معنوی با رویکرد اسلامی اشاره کرد و گفت: اگر چه واژه معنویت در قرآن کریم و سنت پیامبر (ص) و ائمه اطهار (ع) به کار نرفته، ولی در بیان مسلمانان، واژه معنویت و معنوی و نیز لغات نزدیک آن رواج داشته است. از دیدگاه اسلام، راه های شناخت منحصر به حس و تجربه نیست بلکه شهود باطنی، و علم حضوری و شناخت عقلانی نیز ارزشمندند؛ اعتقاد به اینکه خداوند یگانه، واجد همه کمالات، مالک، تدبیر کننده و اداره کننده همه عالم است و سرنوشت همه موجودات به دست اوست وهر چه در هستی اتفاق می افتد وابسته به اراده اوست  و انسان با فطرتی الهی و با برخورداری از کرامت تکوینی می تواند به تمامی کمالات دست یافتنی برسد.

وی در پایان تاکید کرد: معنویت در الهیات اسلامی معرفت و ایمان به غیب و تبیین توحیدی از نظام هستی است. معنویت به معنای واقعی یعنی اعتقاد به خدا، و خدا را در همه حال یافتن، و با همان فطرت او را دریافتن، و همه کارها را به خاطر او و با اخلاص انجام دادن. در واقع  اگر کسی این جهان بینی را داشته باشد که هرگونه حرکت و سکونی متکی به مبدا هستی لایزال و ابدی است هیچگونه غم و اندوه و مشکلات روانی را به خود راه نمی دهد.

در ادامه پنل حجت الاسلام و المسلمين مجتبي مصباح عضو هیئت علمی موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره)گفت: یک جنین را در نظر بگیرید و فرض کنید تمام زندگی این جنین همان ۹ ماهی است که در رحم این مادر است و بعد از بین می رود و تمام می شود. در واقع فرض می کنیم دنیایی وجود ندارد و دنیا در واقع همان رحم مادر است.

وی گفت: اگر بخواهیم برای زندگی این جنین برنامه ریزی کنیم و وضعیت سلامتی این جنین را بررسی کنیم چه می کنیم. این موضوع پیش می آید که این جنین حداکثر 9 ماه زندگی خواهد کرد و بعدش پوچی است. اما پزشکان این توجه را به سلامت جنین دارند چون بعد از زندگی او در رحم مادر زندگی دیگری وجود دارد.

وی افزود: حالا اگر فکر کنیم زندگی دنیوی انسان همان زندگی در رحم است، انسان آمده تا خود را برای زندگی دیگر و در واقع زندگی اخروی آماده کند و حیات برای بعد از مرگ است.

حجت الاسلام و المسلمين مصباح در خصوص تفکیک دیدگاه اسلامی و غربی گفت: در مغرب زمین تفکرات الهی هم وجود دارد و همه تفکرات الهادی نیستند. امروزه رویارویی ما با مبانی است که در مکاتب مغرب زمین شایع شده و در علوم انسانی و علوم طبیعی ما ترویج می شود. دیدگاه های الهادی که با دیدگاه های اسلامی منافات دارد مورد بحث است.

وی افزود: این تفکرات ابتدا انسان را همان انسان مادی می دانستند و سلامت جسم را برای انسان در نظر گرفتند. سپس سلامت روان انسان را مد نظر قرار دادند. بعد متوجه شدند انسان بعد اجتماعی دارد و در تعامل با جامعه دچار مشکلاتی است و بنابراین سلامت اجتماعی را در نظر گرفتند.

در ادامه متوجه شدند که انسان در جامعه دچار نا امیدی و پوچی است و برای یافتن ریشه و حل این مشکل معنویت را عنوان کردند. در این راستا صرفا ارتباط با یک امر متعالی مد نظر قرارگرفت تا بار فشار روحی و روانی فرد کم شود، حال این امر متعالی هر چیزی می تواند باشد.

وی تاکید کرد: درست است که ارتباط با امور متعال تاثیر در زندگی انسان دارد و‌ بر حل مشکلات روانی و اجتماعی انسان تاثیر دارد اما محدود به زندگی دنیوی نیست. زندگی انسان ابدی است و از ابتدا باید برای تمامی عرصه های زنگی او برنامه ریزی شود.

وی ادامه داد: سلامت معنوی این نیست که بعضی اوقات تخلیه روحی داشته باشیم که استرس ما کم شود بلکه هدف پرورش روح است و  نزدیک شدن به امر حقیقی متعالی انسان و هدفی که برایش آفریده شده است. تفاوت این مبانی در رویکرد ما به معنویت تاثیر می گذارد.

وی افزود: گفته می شود که اگر معنویت بر اساس مبانی اسلامی تعریف شود آن زبان مشترک با دیگران را از بین می بریم، اما آنگونه نیست. حقیقت هر یک از این مفاهیم و مصادیق واقعیش باید توضیح داده شود. ادیان الهی آمده اند تا برای همه ی بشر این مفاهیم را توضیح دهند، در واقع مفاهیم مشترک است اما طرز تلقی ها متفاوت است و ما باید طرز تلقی صحیح را توضیح دهیم

دكتر سجادي در ادامه پنل گفت: معنویت غربی یک ملقمه دست ساز بشر حتی شخصی است که بر اساس زمان و مکان متغیر است اما با یک پوشش تجربی بسیار زیبا القا شونده.

وي عنوان كرد: هنوز نمیدانیم نسبت معنویت با دین چگونه است و امکان سنجش و شاخص اندازه گیری برای آن بسیار مشکل است. واژه های ثقیل در متون سلامت معنوی وجود دارد که درک معنای و برداشت درست از آن سخت است.

عضو پیوسته فرهنگستان گفت: محیط دانشگاهی ما از لیترچر استفاده می کنند و این متون اکثرا غربی است.

در پایان پنل اول حضار سوالات خود را مظرح و استادان سخنران به انها پاسخ دادند.

***

دومين پنل اين كارگاه با عنوان "مباني سلامت معنوي در اسلام (مباني فلسفي، انسان شناختي، اخلاقي و ...) توسط حجت الاسلام علي فضلي برگزار شد. در اين پنل آيت الله علي اكبر رشاد و حجت الاسلام و المسلمين عليرضا قائمي نيا به ايراد سخنراني پرداخت.

آيت الله علي اكبر رشاد رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی گفت: هندسه ی معرفتی دین ۵ ضلعی است و این 5 بخش شامل عقاید، علم، اخلاق، احکام و معنویات است؛ در واقع بعد پنجم دین بعد معنویت است.

وی تاکید کرد: معنویت تنها در مکتب دینی مفهوم دارد و آنچه دین در حوزه معنویت ارائه میکند سلامت معنوی می شود.

آيت الله رشاد عنوان کرد: هر یک از این ۵ ضلع یک نظام زیستی فراهم میکنند. دین خود یک کلان دستگاه معرفتی سلوکی است از ۵ نظام تشکیل می شود که بنا است رابطه ی انسان با الله، رابطه ی انسان با خود، رابطه ی انسان با خلق خدا و رابطه ی انسان با دنیا (آخرت) را تنظیم کند.

وی ادامه داد: در مبحث انسان شناختی سلامت معنوی باید گفت که اسلام می خواهد یک انسان جامع منتهی به انسان کامل تربیت کند. اما انسان بی آنکه جامع باشد کامل نمی شود. نگاه تک ساحتی به دین همان اندازه غلط است که انکار دین. دین منشور و مرکب است از اجزا و‌عناصر سازگار است و نگاه به دین باید نگاهی جامع باشد. جامعیتی که هر بعد آن دارای حد نهایت است، پس بنابراین دین اسلام جامع و کامل است.

آيت الله رشاد عنوان کرد: فلسفه آدم را تبدیل به عالم یعنی به خود تبدیل میکند. بنای دین هم همین است که انسان تبدیل به دین شود یعنی هر آنچه در دین است در انسان محقق شود. در واقع انسان کامل کسی است که دین در او جلوه علمی و عملی پیدا کرده باشد.

وی ادامه داد: دیانت و فطرت دو روی یک حقیقت هستند. برای معنویت مثل مادیت یک کانون و گرانیگاه وجود دارد، برای مثال قلب کانون حیات و سلامت جسم انسان است. نقطه ثقل سلامت معنوی هم قلب است البته قلب روحانی.

حجت الاسلام و المسلمين عليرضا قائمي نيا گفت: کانون سلامت معنوی رابطه انسان با خدا است و این رابطه است که انسان را به ارتباط با خدا می رساند.

وي عنوان كرد: برگشتن وجودی به سمت خدا و خدا را در کانون توجه قرار دادن اساس دین اسلام است که همه در سلامت معنوی نهفته است.

حجت الاسلام و المسلمين قائمي نيا افزود: امروزه نیاز بیشتری به توجه به متون اصلی اسلام داریم.یکی از کارهایی که می شود انجام شود اینست که سحیفه سجادیه متناسب با شرایط امروزی بازسازی شود و مولفه های سلامت معنوی از متن آن استخراج شود.

وی افزود: پدیده دعا به چهار صورت می تواند باشد. اول دعایی که انسان به تکلم بیان می کند، دوم حالی است که انسان فرای تکلم پیدا می کند، سوم اینست که دعا ملکه ی ذهن انسان شده است و نا خداآگاه دعا میکند و چهارم اینکه ذات وجودی انسان همان دعا می شود.

وی در خصوص علوم شناختی گفت: این علوم در دهه های اخیر بسیار گسترش پیدا کرده و خصلت میان رشته ای دارند. همه ی اینها به فرایند های ذهنی و مغزی توجه دارند. ویژگی مشترک بین دانش های علوم شناختی اینست که ذهن انسان را تحلیل می کنند.

وی با اشاره به اینکه علوم شناختی مباحث عقلی را با مباحث تجربی گره زده است گفت: مباحث معنوی و سلامت معنوی در علوم شناختی بسیار گسترده است. مباحثی از قبیل رابطه خدا و مغز، عصب شناسی ایمان، تحلیل پدیده های دینی از منظر علوم شناختی و ...

حجت الاسلام علي فضلي عضو هیئت علمی گروه عرفان پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی در تعریف سلامت معنوی گفت: سلامت معنوی توانایی قلبی در هماهنگ­سازی قوای شناختاری و کرداری انسان با سویۀ توحیدی در نظام معنادار و غایت مند زندگی توأم با حس رضایت و آرامش و ارتقاست که در پرتو معنویت و دیانت تامین، حفظ و ارتقا می­یابد و در صورت ابتلا به اختلالات، پس از روان درمانی معنوی به دست می­آید.

وی در خصوص پیشینه و اهمیت انسان شناسی درحوزه سلامت معنوی گفت: هم چنان که هر یک از نظریه پردازان روان شناسی مانند آلیس، ادلر، فروید، مزلو، راجرز و دیگر بزرگان تفسیر خاصی از ماهیت انسان ارائه دادند و بر اساس آن نظریۀ روان شناختی خویش را بنیان نهادند، برای تبیین و تاسیس سلامت معنوی اسلامی و روان درمانی عرفانی نیز باید از انسان تعریف خاصی ارائه داد و بر پایه آن ریشۀ اختلالات و روش درمانشان را طرح نمود. از این رو باید دید یک روان شناس و یک روان درمانگر چه تعریفی از انسان دارد تا از او درمان خواست.

وی با اشاره به مبنای انسان شناختی سلامت معنوی بر پایه عرفان اسلامی گفت: ماهیت انسان از حیث سلامت معنوی به دو ساحت توجه دارد، یکی ساحت لایه­ها و ظرفیت­های انسان که نیروهای سلامت زا و بیماری­زا را که در برابر محرک­ها فعال می­شوند، تبیین می­کند و دیگری ساحت تعامل باورها و کردارها که سرچشمۀ احوال مثبت و اختلالات منفی انسان در هنگام رویارویی با مشکلات و پایۀ هماهنگ کنندۀ قوای انسانی را تبیین می­کند.

عضو هیئت علمی گروه عرفان پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی گفت: قلب دو وادی در خویش دارد، وادی نفسانی که خاستگاه قوه های جهل است و دارای دو لایۀ طبع و نفس است و وادی روحانی که خاستگاه قوه های عقل است و دارای دو لایۀ روح و سرّ است. وادی روحانی نام آن جهت و بعد جان و دل است که از وابستگی به بدن رهاست و ملکوتی است. این وادی وادی اشواق یعنی منطقۀ گرایش و خواهش روح و سرّ است. مرز دو وادی نفسانی و روحانی عقل و قلب است.

وی افزود: ساحت دوم تأثیر متقابل باورها و کردارها شامل تأثیر باورها بر کردارهای ظاهری و بدنی؛  تأثیر کردارهای قلبی و درونی بر کردارهای بدنی؛ تأثیر کردارهای بدنی بر کردارهای قلبی و تأثیر کردارهای ظاهری و باطنی بر باورهااست.

وی درپایان اظهار کرد: زمانی انسان می­تواند از بیماری معنوی بگریزد و به سلامت معنوی دست یابد که پس از شناخت وادی­های نفسانی و روحانی و لایه­های شش گانۀ طبع، نفس، عقل، قلب، روح و سرّ و قوای عقل و جهل، بتواند مطالبات هر یک از آن لایه ها و قوه ها را در جهت توحیدی و الهی سامان دهد و هماهنگ سازد و بر اساس آن به زندگی خویش معنا و هدف بخشد و برای هماهنگ سازی لایه ها و قوه ها و معنادهی به زندگی باید باورها و رفتارهای خویش را بر اساس اصول عقلی و تعالیم دینی تنظیم کند

جستجو

جشنواره علمي فرهنگستان

گزارش و گفتگو

لزوم-مقابله-با-روند-گسترش-داروهای-تقلبی-و-غیر-استاندارد  لزوم مقابله با روند گسترش داروهای تقلبی و غیر...
به-یاد-مرحوم-دکتر-کمال-لطفی نویسنده: دکتر علی خلج ( عضو پیوسته و رئیس گروه علوم...

پیوندها

 

 

 

ورود به سایت