بازخوانی نقش خانواده در شکوه آینده ایران
دکتر خلیل علیمحمدزاده ، استاد دانشگاه و عضو وابسته فرهنگستان علوم پزشکی کشور در گفتگوی اختصاصی با روابط عمومی این نهاد علمی درباره افقهای روشنِ پیش روی جامعه و نقش محوری نسل جوان نکاتی رابیان نمودند که با هم می خوانیم.
آقای دکتر، وقتی از ایرانِ آینده صحبت میکنیم، نقش انسان و مؤلفهی جمعیت را در این تصویرگری چگونه میبینید؟
بسمالله الرحمن الرحیم. من هم عرض سلام دارم خدمت شما و هممیهنان عزیزم. ایرانِ ما همواره با شکوهِ انسانیاش شناخته شده است. نگاهی به تاریخ نشان میدهد که هر جا موفقیتی بزرگ حاصل شده، ردپای نسلی پرشور، جوان و بااراده در میان بوده است. حقیقت این است که بزرگترین دارایی هر کشور، تجهیزات فنی یا منابع زیرزمینی نیست؛ بلکه نیروی انسانی خلاق، پویا و باانگیزه است. جمعیت جوان برای یک کشور، حکمِ قلبی را دارد که خونِ نوآوری و نشاط را در رگهای کل جامعه جاری میکند.
آقای دکتر، آمارهای قابل تأملی در سیر تحولات جمعیتی ما وجود دارد؛ برای مثال نرخ باروری کل از ۶.۵ فرزند در دهه ۶۰ به ۱.۴ در سالهای اخیر رسیده است.
میانگین سن ازدواج از ۱۸ تا ۱۹ سال به حدود ۲۸ تا ۳۲ سال افزایش یافته؛ پیام این آمارها، برای امروزِ ما چیست؟
این آمارها گویای یک تغییر اجتماعی بزرگ هستند. دهه ۶۰ دورانی بود که خانواده ایرانی با تمام توان، حیات و بالندگی را در آغوش کشید و ثمره آن نسل، امروز همان دانشمندان و نخبگانی هستند که ایران را در فناوریهای نوین پیشرو کردهاند. امروز که نرخ باروری به ۱.۴ رسیده و سن ازدواج افزایش یافته، در واقع با یک فرصت برای بازنگری روبرو هستیم. جامعه امروز آگاهتر از گذشته است، اما نباید اجازه دهیم این آگاهی، ما را از لذتِ اصیل داشتن خانوادهای پویا و فرزندانی که معنابخشِ زندگی هستند، محروم کند. وظیفه ماست شرایطی فراهم کنیم که جوانانِ مستعد ما، دغدغهی کمتری برای آغاز این مسیر زیبا و تشکیل خانواده داشته باشند.
به لزوم نوآوری اشاره کردید؛ آیا واقعاً میان فرزندآوری و پیشرفت علمی پیوند مستقیمی برقرار است؟
کاملاً. توسعه در دنیای امروز، یعنی حرکت در لبه تکنولوژیهایی نظیر هوش مصنوعی، نانو و بیوتکنولوژی. موتور محرک این علوم، ذهنهای جوان، جسور و انعطافپذیر است. هر فرزند جدید در حقیقت یک احتمالِ نخبگی و فرصتی تازه برای جهش علمی کشور محسوب میشود. فرزندآوری، استمرار جریان نخبگی ماست. علاوه بر این، از منظر بیولوژیک، جمعیت پویا به معنای حفظ گنجینه ژنتیکی و تنوع استعدادی است که هزاران سال در این خاک ریشه داشته و مایه ماندگاری ماست.
آقای دکتر، از نگاه روانشناختی و فردی، حضور فرزند چه تأثیری بر کیفیت زندگی و اتمسفر خانوادهها دارد؟
خانواده در فرهنگ ما، کانونِ تولید قدرت و عاطفه است. حضور فرزند، بهویژه در دنیای مدرن که تنهایی به چالش بزرگ انسان تبدیل شده، قویترین عامل معنابخشی به زندگی است. فرزندان، نشاط عاطفی را به خانه تزریق کرده و حس مسئولیتپذیری و امید به آینده را در والدین تقویت میکنند. در واقع فرزندآوری یک سرمایهگذاری دوسویه است؛ هم سلامت روان جامعه را از طریق ایجاد پیوندهای میاننسلی تضمین میکند و هم امنیت ملی ما را در رقابتهای جهانی پایدار میسازد.
آمارهای سال ۱۴۰۴ نشان میدهد که حدود ۸۹۲ هزار ولادت در برابر ۴۵۰ هزار فوت ثبت شده است. این یعنی هنوز کفه زندگی سنگینتر است، اما نیاز به مراقبت جدی دارد.
برای اینکه این حرکتِ رو به جلو با قدرت بیشتری تداوم یابد، چه پیامی برای جامعه دارید؟
پیام من ایمان به حیات و امید به آینده است. توازنِ ۸۹۲ هزار در مقابل ۴۵۰ هزار نشان میدهد که ایرانِ ما همچنان زنده و در حال رشد است؛ اما برای ماندگاری شکوه این سرزمین، باید به جوانسازی ساختار کشور اهمیت بیشتری بدهیم. ما به یک همبستگی ملی نیاز داریم؛ از یک سو دولتمردان با حمایت واقعی و تسهیل شرایط ازدواج و معیشت، و از سوی دیگر خانوادهها با باور به این حقیقت که فرزند، برکت و ستونِ استواری خانه است.
سخن پایانی
ایرانِ قوی، ایرانی است که صدای خنده کودکان در کوچههایش طنینانداز باشد. فرزندآوری، نه فقط یک تصمیم شخصی، بلکه هدیهای ارزشمند به تاریخ و آینده این مرز و بوم است. بیاییم با هم مسیری را هموار کنیم که در آن هیچ جوانی برای تشکیل خانواده و هیچ خانوادهای برای فرزندآوری، نگران آینده نباشد. شکوفایی ایران، به دست نسلهای جدید رقم خواهد خورد.
