از «تولید مقاله» تا «خلق اثر»؛ بازتعریف موفقیت پژوهش در نظام سلامت
گروه علمی آیندهنگری نظریهپردازی و رصد کلان سلامت فرهنگستان علوم پزشکی ، در نشستی با موضوع «از مقاله تا تأثیر: بازتعریف موفقیت در پژوهش»، به بررسی ضرورت تحول در مفهوم موفقیت پژوهشی، حرکت به سمت پژوهشهای نیازمحور و اثرگذار، نقش فناوری و هوش مصنوعی و الزامات جدید حکمرانی و تأمین مالی پژوهش پرداخت.
در این نشست، دکتر مهرداد حمیدی، دکتر جمیل صادقیفر و دکتر بیتا مسگرپور دیدگاههای تخصصی خود را ارائه کردند.
گذار از پژوهش عرضهمحور به پژوهش اثرگذار
یکی از محورهای اصلی نشست، ضرورت عبور از معیارهای سنتی مانند تعداد مقالات، استنادات و H-index و حرکت به سمت سنجش اثر واقعی پژوهش بر جامعه بود. تأکید شد پژوهش اثرگذار باید از شناخت مسائل و نیازهای واقعی جامعه آغاز شود و با مشارکت ذینفعان، به راهکارهایی برای ایجاد تغییر در سیاستها، قوانین، رفتارها و شاخصهای سلامت و رفاه منجر شود.
ترجمان دانش؛ از تولید علم تا ایجاد تغییر
در ادامه، بر نهادینهسازی فرهنگ ترجمان دانش تأکید شد؛ به این معنا که انتقال یافتههای علمی نباید به پایان پروژه محدود شود، بلکه باید از زمان شکلگیری ایده و با حضور ذینفعان در فرآیند پژوهش جریان داشته باشد. پژوهشگر نیز باید علاوه بر تولید علم، مسیر اثرگذاری یافتهها را طراحی کند.
دانشگاه آینده؛ بینرشتهای و مأموریتمحور
حرکت دانشگاهها به سمت تیمهای مأموریتمحور، مراکز نوآوری باز و آزمایشگاههای مسئلهمحور از دیگر مباحث نشست بود. همچنین نقش هوش مصنوعی در تحلیل دادههای گسترده و تقویت تصمیمگیری علمی مورد توجه قرار گرفت و مفهوم «مایند سینرژی» بهعنوان همافزایی خرد انسانی و توان محاسباتی ماشین مطرح شد.
حکمرانی و تأمین مالی؛ از بودجهپردازی تا معماری اثرگذاری
در بخش حکمرانی علم تأکید شد نهادهای حامی پژوهش باید از نقش صرفاً تأمینکننده بودجه فراتر رفته و به «معمار نظام حمایت از پژوهش» تبدیل شوند. تجربه مؤسسه نیماد در طراحی فراخوانهای تقاضامحور مبتنی بر RFP در حوزههای اولویتدار نظام سلامت نیز مورد توجه قرار گرفت.
همچنین بر استقرار ارزیابی مسئولانه پژوهش (Responsible Research Assessment)، کاهش تمرکز بر شاخصهای کمی، صیانت از سلامت علمی و پیشنهاد راهاندازی مرکز ملی رصد و پایش علم سلامت تأکید شد.
پژوهش و سیاستگذاری؛ ضرورت تصمیمگیری مبتنی بر شواهد
تقویت تصمیمگیری مبتنی بر شواهد و حمایت از پژوهشهای کاربردی مانند Policy Brief، ارزیابیهای اقتصادی و راهنماهای بالینی از دیگر موضوعات مطرحشده بود. همچنین رویکرد طراحی معکوس پژوهش با تمرکز بر تعیین اثرگذاری مطلوب از ابتدای پروژه مورد تأکید قرار گرفت.
فرهنگستانها؛ نقش راهبردی در حکمرانی علم
در جمعبندی، بر نقش راهبردی فرهنگستان علوم پزشکی در رصد روندهای جهانی علم، ایجاد اجماع میان نخبگان و سیاستگذاران و ترویج توسعه علمی پایدار تأکید شد.
برآیند این نشست، ضرورت عبور از «تولید دانش» به «خلق اثر از دانش» بود؛ رویکردی که در آن موفقیت پژوهش نه صرفاً با تعداد مقالات، بلکه با میزان تأثیر آن بر جامعه و نظام سلامت سنجیده میشود.
