پیشگیری از معلولیتهای ذهنی؛ محور اقدامات بهزیستی در غربالگری، آگاهسازی و مشاوره ژنتیک
دکتر افروزصفاریفرد، مدیرکل دفتر پیشگیری از معلولیتها و تلفیق اجتماعی معاونت توانبخشی سازمان بهزیستی کشور و عضو کارگروه توانبخشی فرهنگستان علوم پزشکی به مناسبت ۳۰ تیر ماه روز جهانی آگاهیبخشی درباره معلولیت ذهنی در گفتگوی اختصاصی با روابط عمومی این نهاد علمی، به تشریح برنامهها، رویکردها و اقدامات سازمان بهزیستی در حوزه پیشگیری از معلولیتهای ذهنی پرداخت.
عضو کارگروه توانبخشی فرهنگستان علوم پزشکی با تأکید بر اهمیت پیشگیری، تشخیص زودهنگام و مداخله بهموقع، اظهار کرد: سیاستهای سازمان بهزیستی در این حوزه بر دو محور اصلی غربالگری و آگاهسازی متمرکز است و توسعه خدمات مشاوره ژنتیک نیز از مهمترین راهکارها برای پیشگیری از معلولیتهای ذهنی به شمار میرود.
وی گفت: برنامه هفتم پیشرفت بهطور مستقیم بر حوزه پیشگیری از معلولیتهای ذهنی متمرکز نیست؛ اما سازمان بهزیستی سیاستهای کلان خود را برای پیشگیری از تمامی انواع معلولیتها، از جمله معلولیتهای ذهنی، در چارچوب اهداف این برنامه تدوین کرده است.
دکتر صفاریفرد افزود: سیاستهای بهزیستی در این حوزه بر دو رویکرد اصلی غربالگری و آگاهسازی متمرکز است. در حوزه غربالگری، مهمترین اقدام، تشخیص زودهنگام و مداخله بهموقع است و برنامههای غربالگری شنوایی نوزادان و غربالگری تنبلی چشم کودکان ۳ تا ۶ سال از جمله اقدامات اصلی در این زمینه به شمار میرود.
وی ادامه داد: برنامههای آموزشی و آگاهسازی با موضوعاتی همچون پیشگیری از معلولیتها، آگاهسازی معلولیتهای دوران سالمندی و پیشگیری از معلولیتهای ناشی از اختلالات ژنتیکی نیز اجرا میشود.
مدیرکل دفتر پیشگیری از معلولیتها و تلفیق اجتماعی معاونت توانبخشی سازمان بهزیستی کشور با اشاره به اهمیت مشاوره ژنتیک در پیشگیری از معلولیتهای ذهنی گفت: یکی از اصلیترین راههای پیشگیری از معلولیتهای ذهنی، توسعه مشاوره ژنتیک است. خانوادهها، بهویژه خانوادههای دارای فرزند معلول و بهخصوص معلولیت ذهنی، میتوانند با مراجعه به مراکز مشاوره ژنتیک تحت پوشش سازمان بهزیستی کشور، از خدمات مشاوره ژنتیک پیش از ازدواج، پیش از بارداری، حین بارداری و مشاورههای ژنتیک تشخیصی بهرهمند شوند.
وی تصریح کرد: این خدمات با هدف پیشگیری از تولد فرزند دارای معلولیت، بهویژه معلولیت ذهنی، و کمک به خانوادهها برای داشتن فرزندانی سالم ارائه میشود.
دکترصفاریفرد درباره اولویتهای دفتر پیشگیری از معلولیتها در سال ۱۴۰۵ نیز گفت: حفظ و توسعه کمی و کیفی برنامههای غربالگری و استفاده از فناوریهای نوین، از مهمترین اولویتهای این دفتر است.
وی افزایش پوشش غربالگری شنوایی کودکان ۳ تا ۵ سال، حفظ و ارتقای غربالگری تنبلی چشم، توسعه مشاوره ژنتیک در استانها و شهرستانهای کمبرخوردار از مراکز مشاوره ژنتیک، ارتقای آگاهسازی پیشگیری از معلولیتها در دوران سالمندی و ارتقای برنامه توانبخشی مبتنی بر جامعه (CBR) را از دیگر برنامههای مورد توجه عنوان کرد.
مدیرکل دفتر پیشگیری از معلولیتها و تلفیق اجتماعی معاونت توانبخشی سازمان بهزیستی کشور همچنین درباره اسناد راهبردی این حوزه گفت: سند ملی یا نقشه راه مشخص اختصاصی برای کاهش بروز معلولیتهای قابل پیشگیری در کشور توسط سازمان بهزیستی تدوین نشده است؛ با این حال، اسناد تدوینشده یا در دست تدوین و قابل استناد، عمدتاً به حوزه توانمندسازی و حمایت از افراد دارای معلولیت در حوزه توانبخشی سازمان بهزیستی کشور مربوط میشود.
وی با اشاره به همکاریهای بین دستگاهی در حوزه پیشگیری از معلولیتها افزود: هماهنگیهایی بین سازمان بهزیستی کشور، وزارت بهداشت و آموزش و پرورش در حوزه پیشگیری از معلولیتها، از جمله معلولیتهای ذهنی، انجام شده است.
وی افزود: سازمان بهزیستی در این زمینه بر «سند ملی توانبخشی» تأکید دارد و قوانین فعلی برای پاسخگویی کامل به نیازهای این حوزهکافی نیستند و نیاز به اصلاح و بازنگری دارند و تدوین سند ملی توانبخشی میتواند گامی مؤثر در جهت رفع نواقص باشد؛ اما موفقیت آن در گرو تأمین منابع مالی و اراده جدی برای هماهنگی بین دستگاههاست و علیرغم وجود برخی قوانین مناسب در این حوزه، مشکلات اساسی موجب اجرایی نشدن کامل قوانین شده است.
دکتر صفاریفرد در پایان با اشاره به اهمیت فرهنگسازی در کنار ارائه خدمات تخصصی گفت: سازمان بهزیستی بیشتر بر ارائه خدمات پیشگیری، حمایتی و توانبخشی به افراد دارای معلولیت و خانوادههای آنان متمرکز استمیتواند به تغییر نگرش جامعه کمک کند.
