عدالت در سلامت با تقویت نظام مراقبتهای اولیه و حکمرانی هوشمند محقق میشود
در نشست گروه قرآن عترت و سلامت فرهنگستان علوم پزشکی تأکید شد؛ عدالت، محور نظام سلامت اسلامی و مراقبتهای اولیه، مهمترین راهبرد تحقق سلامت همگانی است.
این نشست با موضوع «نقش نظام مراقبتهای اولیه در تأمین عدالت در سلامت»، با حضور جمعی از صاحبنظران، مسئولان حوزه سلامت، نمایندگان دانشگاههای علوم پزشکی سراسر کشور و اعضای گروههای تخصصی ارتقای سلامت، گروه سلامت اجتماعی، گروه سلامت روان و گروه بهداشت و تغذیه فرهنگستان علوم پزشکی برگزار شد؛ نشستی که در آن صاحبنظران بر جایگاه عدالت بهعنوان یکی از مبانی اساسی نظام سلامت اسلامی، نقش کلیدی مراقبتهای اولیه سلامت (PHC) در تحقق سلامت همگانی، ضرورت توجه به عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت و بهرهگیری از حکمرانی هوشمند، تحول دیجیتال و هوش مصنوعی برای تحقق عدالت در سلامت تأکید کردند.
در آغاز نشست، دکتر محمدحسین نیکنام، رئیس گروه قرآن، عترت و سلامت فرهنگستان علوم پزشکی، با تفسیر آیه ۲۵ سوره مبارکه حدید، به جایگاه بنیادین عدالت در آموزههای قرآن کریم پرداخت و اظهار داشت: برپایی قسط و عدالت از اهداف اصلی رسالت پیامبران الهی است و این اصل، یکی از مهمترین مبانی نظری و ارزشی نظام سلامت اسلامی به شمار میرود.
وی با تأکید بر اینکه عدالت باید به عنوان یک اصل راهبردی در سیاستگذاریها، برنامهریزیها و تصمیمگیریهای حوزه سلامت مورد توجه قرار گیرد، نقش آموزههای قرآنی را در هدایت نظام سلامت به سوی عدالت و سلامت همگانی حائز اهمیت دانست.
در ادامه، دکتر علیرضا اولیاییمنش با تشریح مفهوم عدالت در سلامت، تجربه کشورهای مختلف در طراحی و اجرای نظامهای مراقبتهای اولیه سلامت را مورد بررسی قرار داد و با اشاره به دستاوردهای جمهوری اسلامی ایران در توسعه شبکههای بهداشتی و ارائه خدمات اولیه سلامت، نظام شبکه بهداشت کشور را از الگوهای موفق جهانی توصیف کرد.
وی تأکید کرد که حفظ، تقویت و روزآمدسازی این ظرفیت ارزشمند میتواند نقش مهمی در ارتقای عدالت در سلامت و کاهش نابرابریهای سلامت ایفا کند.
سپس دکتر حسین ملکافضلی در سخنرانی خود با عنوان «راهبردهای اصلی عدالت در سلامت»، عدالت در سلامت را برخورداری منصفانه همه افراد جامعه از فرصت دستیابی به بالاترین سطح سلامت ممکن دانست و با تبیین تفاوت میان «برابری» و «عدالت» اظهار داشت: عدالت به معنای توزیع یکسان امکانات نیست، بلکه مستلزم تخصیص منابع، خدمات و حمایتها متناسب با نیازهای واقعی افراد و گروههای مختلف جامعه است.
وی عوامل اقتصادی و اجتماعی، آموزش و سواد سلامت، شرایط محیط زندگی و کار، تغذیه، امنیت غذایی و پوشش بیمهای را از مهمترین تعیینکنندههای عدالت در سلامت برشمرد و افزود: مراقبتهای اولیه سلامت، رویکردی جامع برای تحقق سلامت همگانی است که بر چهار اصل عدالت، مشارکت مردم، همکاری بینبخشی و استفاده از فناوری مناسب استوار است.
دکتر ملکافضلی با اشاره به نمونههای موفق استفاده از فناوری مناسب در نظام سلامت، واکسنها، محلول خوراکی ORS، برنامه بهورزی، ترویج تغذیه با شیر مادر، آموزش پزشکی جامعهنگر، شبکههای بهداشتی درمانی و طرح ژنریک دارویی را از مهمترین نمونههای توسعه عدالتمحور در نظام سلامت کشور برشمرد.
وی همچنین بر اهمیت پزشکی محلهمحور تأکید کرد و گفت: خدمات بهداشتی و درمانی نباید صرفاً به اجرای طرح پزشک خانواده محدود شود، بلکه لازم است عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت نیز در قالب رویکرد محلهمحور مورد توجه جدی قرار گیرد تا امکان دستیابی عادلانهتر مردم به خدمات سلامت فراهم شود.
در بخش پایانی نشست، دکتر علیرضا رئیسی، معاون بهداشتی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، با ارائه گزارشی با عنوان «عدالت در سلامت؛ قطبنمای حکمرانی نوین سلامت» بر ضرورت تغییر رویکرد نظام سلامت از درمانمحوری به سلامتمحوری تأکید کرد.
وی با بیان اینکه سلامت بیش از آنکه در بیمارستانها تولید شود، در بستر جامعه و تحت تأثیر عواملی همچون آموزش، درآمد، اشتغال، امنیت غذایی، محیط زیست، مسکن و سرمایه اجتماعی شکل میگیرد، اظهار داشت: تحقق رویکرد «سلامت در همه سیاستها» مستلزم همکاری هماهنگ تمامی بخشهای حاکمیتی است و بدون مشارکت سایر دستگاهها، دستیابی به عدالت در سلامت امکانپذیر نخواهد بود.
معاون بهداشتی وزارت بهداشت، تقویت مراقبتهای اولیه سلامت، توسعه پزشکی خانواده، استقرار نظام ارجاع، تحول دیجیتال، پرونده الکترونیک سلامت، تحلیل دادهها و بهرهگیری از هوش مصنوعی را از مهمترین ابزارهای تحقق عدالت در سلامت عنوان کرد و افزود: عدالت در سلامت صرفاً با افزایش حجم خدمات درمانی محقق نمیشود، بلکه نیازمند حکمرانی هوشمند، تخصیص عادلانه منابع، تصمیمگیری مبتنی بر شواهد و مشارکت فعال همه بخشهای جامعه است.
در ادامه این نشست، چند ویدئوی کوتاه درباره ظرفیتهای نظام شبکه در دوران جنگ، نقش این نظام در پیشگیری از بیماریها و تجربه توسعه خانههای بهداشت برای حاضران به نمایش درآمد که بخشی از تجربههای موفق نظام سلامت کشور در گسترش خدمات اولیه سلامت و ارتقای عدالت در سلامت را به تصویر کشید.
در پایان، مباحث و دیدگاههای مطرحشده از سوی سخنرانان توسط دکتر محمدحسین نیکنام، رئیس گروه قرآن، عترت و سلامت فرهنگستان علوم پزشکی جمهوری اسلامی ایران، جمعبندی شد و نشست با تأکید بر ضرورت تقویت نظام مراقبتهای اولیه سلامت، توجه به تعیینکنندههای اجتماعی سلامت و مشارکت بینبخشی در مسیر تحقق عدالت در سلامت، به کار خود پایان داد.
