خودکشی فقط «کشتن» نیست؛ «خود» انسان را دریایم
به مناسبت روز جهانی پیشگیری از خودکشی، دکتر محمدرضا محمدی ، روانپزشک، عضو گروه سلامت روان فرهنگستان علوم پزشکی، با تأکید بر ضرورت توجه به ابعاد مختلف پدیده خودکشی گفت: خودکشی از دو کلمه «خود» و «کشتن» تشکیل شده است، اما در بیشترین موارد به مسأله «کشتن» پرداخته میشود و درباره «خود» کمتر کار شده است.
وی افزود: مسائل فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و امنیتی و اخلاقی و فلسفی در موضوع خودکشی اهمیت دارند و بیماریهای روانی نیز از عوامل مهم خطر محسوب میشوند. بیماریها مثل بیماریهای صعب العلاج و اختلالات روانی مثل افسردگی اساسی، اختلال دوقطبی، اختلالات اضطرابی، سایکوز و اسکیزوفرنی از جمله بیماریهایی هستند که خطر خودکشی در آنها افزایش مییابد و تشخیص و درمان بهموقع آنها اهمیت زیادی دارد.
عضو گروه سلامت روان فرهنگستان ادامه داد: با وجود اهمیت همه این عوامل، اصل قضیه خود فرد است. اگر انسانها هوای خودشان را داشته باشند، خودسازی کنند، «خود قوی» داشته باشند و روحیه و امید خود را حفظ کنند، در برابر مشکلات و بحرانهای زندگی توان بیشتری برای مقاومت خواهند داشت و نه تنها ضربه به خود نمی زنند و خودکشی نمی کنند. بلکه رشد پس از ضربه یا تروماهای روانی بدست می آورند.
بیماریهای روانی را جدی بگیریم
این روانپزشک با اشاره به نقش بیماریهای روانی در خودکشی اظهار کرد: خودکشی در بسیاری از موارد زمانی اتفاق میافتد که فرد دچار بیماریهایی مانند افسردگی شدید و اساسی، اختلال دوقطبی شدید، اختلالات اضطرابی شدید و یا سایکوز شدید شده است. در این شرایط فرد ممکن است به مرحلهای برسد که راهی برای حل مشکلات نبیند و افکار خودکشی در او شکل بگیرد
تقویت خانواده و استفاده از ظرفیت فرهنگ ایرانی ـ اسلامی
دکتر محمدی با اشاره به برخی تحولات اجتماعی گفت: یکی از ضعفهای اخیر جامعه ما، تضعیف برخی معیارهای خانوادگی و کاهش وابستگی و روابط خانوادگی است. خانواده یکی از مهمترین منابع حمایت روانی انسان است و باید برای تقویت این پیوندها تلاش کرد.
وی افزود: فرهنگ ایرانی ـ اسلامی نیز ظرفیت مهمی در زمینه خودسازی، اخلاق و معنویت دارد که باید از آن برای تقویت سلامت روان و تابآوری انسان استفاده شود. خودسازی، عرفان و معنویت میتوانند به انسان کمک کنند در مواجهه با مشکلات، معنای زندگی خود را از دست ندهد.
بعد مهم دیگر پرهیز از فرهنگ غربی و فرهنگ مصرف گرایی و دلبخواهی و هر چه دلت خواست، انجام بده.
ضرورت تدوین یک برنامه ملی
عضو فرهنگستان علوم پزشکی با تأکید بر اینکه پیشگیری از خودکشی وظیفه یک نهاد خاص نیست، گفت: همکاری نهادهای بهداشتی، روانشناسی و روانپزشکی، اجتماعی، فرهنگی و رسانهای و اقتصادی ضروری است و باید یک برنامه جامع و ملی برای این موضوع تدوین شود.
وی افزود: فرهنگستان علوم پزشکی میتواند نهادهای مختلف را دور هم جمع کند تا یک سند ملی و قابل ارزیابی تدوین شود و هر وزارتخانه و نهاد، وظیفه مشخص خود را انجام دهد. همچنین باید سازوکاری برای نظارت و ارزیابی وجود داشته باشد.
این استاد دانشگاه مهمترین خلأ موجود را نبود سیاستگذاری واحد و هماهنگی میان نهادها و وزارتخانههای مختلف دانست و گفت: پیشگیری از خودکشی نیازمند یک سیاستگذاری نهایی، جمعی و بینبخشی است. که فرهنگستان بای آن ها را ابلاغ کند و سپس ارزیابی و پایش کند. بازخورد بدهد و ضمانت اجرایی داشته باشد و توصیه صرف نباشد، تا در وزارتخانه هاو نهادها و ارگان ها بایگانی نشود.
رسانهها؛ اطلاعرسانی مسئولانه و مثمر ثمر و متناسب، نه عادیسازی وطبیعی و نرمال جلوه دادن
وی درباره نحوه پرداخت رسانهها به خودکشی اظهار کرد: صحبت درباره خودکشی به خودی خود نادرست نیست، اما نحوه اطلاعرسانی اهمیت زیادی دارد. انتشار بیرویه آمار و ارقام یا مطالبی که ممکن است خودکشی را عادی جلوه دهد، مناسب نیست.
دکتر محمدی گفت: وزارت بهداشت و دفتر سلامت روان برنامهای برای نحوه برخورد رسانهها با پدیده خودکشی تدوین کردهاند که میتواند مؤثر باشد، اما لازم است این برنامه کاملتر شود و در فرهنگستان علوم پزشکی نیز مورد بررسی قرار گیرد.
وی همچنین تأکید کرد: استفاده از برخی تعابیر مانند «مرگ خودخواسته» یا ((مرگ انتخابی)) میتواند تصویری فریبنده از خودکشی ایجاد کند؛ در حالی که اصل بر زندگی است و انسانی که حق زندگی دارد، نباید به دلیل بیماری یا مشکلات زندگی، پایان دادن به حیات را تنها راه موجود بداند.
هدف زندگی؛ رشد، شکوفایی و تکامل
محمدی با تأکید بر اینکه زندگی هیچ انسانی کاملاً بدون مشکل و رنج نیست، گفت: هدف زندگی را نباید تنها شادی و آسایش دانست؛ رشد، شکوفایی و تکامل انسان اصل است و نیز اهمیت دارد و در بسیاری از سختیهاست که انسان رشد میکند. البته هر چه امکانات مادی و معنوی بیشتر داشته باشد، بدیهی است که بهتر است، به شرط در راه خداوند و تکامل و رشد باشد.
