افزایش نگرانکننده بار سرطان در ایران؛ پیشگیری، نوآوری و سیاستگذاری منسجم ضروری است.
عضو وابسته فرهنگستان علوم پزشکی با اشاره به افزایش بروز سرطان در ایران همزمان با سالمندی جمعیت، تداوم عوامل خطر و ضعف سرمایهگذاری در پیشگیری، تأکید کرد: کنترل دخانیات، اصلاح سبک زندگی، واکسیناسیون، غربالگری، بهرهگیری از فناوریهای نوین و مشارکت فعال دولت، بخش خصوصی و سازمانهای مردمنهاد، ارکان اصلی مهار بار روبهافزایش سرطان در کشور هستند.
دکتر کاظم زندهدل، عضو وابسته فرهنگستان علوم پزشکی، به مناسبت روز جهانی سرطان با تشریح آخرین وضعیت این بیماری در ایران گفت: بر اساس برآوردهای موجود، سالانه حدود ۱۵۰ هزار مورد جدید سرطان در کشور شناسایی میشود و متأسفانه حدود ۸۰ هزار نفر نیز هر سال به دلیل ابتلا به این بیماری جان خود را از دست میدهند. وی افزود: آخرین دادههای رسمی منتشرشده مربوط به سال ۱۳۹۸ است و به دلیل وقفه چندساله در اجرای کامل برنامه ملی ثبت سرطان، آمارهای جامع و بهروز در دسترس نیست.
وی با اشاره به الگوی بروز سرطانها در کشور اظهار داشت: شایعترین سرطانها در مردان شامل معده، پروستات و ریه و در زنان شامل پستان، معده و روده بزرگ است. به گفته دکتر زندهدل، بر اساس پیشبینیهای اپیدمیولوژیک، با تداوم روند سالمندی جمعیت، انتظار میرود تعداد موارد جدید سرطان تا حدود سال ۲۰۳۵ بهطور قابل توجهی افزایش یابد و بروز مطلق سرطان در ایران تقریباً دو برابر شود.
عضو وابسته فرهنگستان علوم پزشکی، تداوم عوامل خطر از جمله مصرف دخانیات، چاقی، کمتحرکی و تغذیه ناسالم را از دلایل اصلی افزایش بار سرطان دانست و تصریح کرد: اگرچه بهبود نسبی نظام تشخیص و ثبت دادهها نیز در افزایش آمارها مؤثر است، اما تغییرات جمعیتی و سبک زندگی نقش تعیینکنندهتری در این روند دارند.
دکتر زندهدل با اشاره به اهمیت روز جهانی سرطان (۴ فوریه / ۱۵ بهمن) گفت: این روز فرصتی مهم برای جلب توجه سیاستگذاران و افکار عمومی به ضرورت پیشگیری، تشخیص زودهنگام، ثبت دقیق دادهها و تقویت برنامههای ملی کنترل سرطان است.
وی مؤثرترین مداخلات پیشگیری از سرطان را مبتنی بر شواهد علمی دانست و افزود: کنترل مصرف دخانیات مهمترین اقدام پیشگیرانه است، بهگونهای که دخانیات عامل حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد کل سرطانها محسوب میشود. به گفته وی، اجرای سیاستهای جامع کنترل دخانیات شامل افزایش مالیات، ممنوعیت تبلیغات، هشدارهای تصویری و فضاهای عمومی بدون دود، در برخی کشورها منجر به کاهش قابل توجه بروز سرطان ریه شده است. با این حال، روند افزایشی مصرف دخانیات بهویژه در میان جوانان و زنان، تهدیدی جدی برای سلامت عمومی کشور به شمار میرود.
این عضو فرهنگستان علوم پزشکی، اصلاح سبک زندگی شامل تغذیه سالم، فعالیت بدنی منظم و کنترل وزن را از دیگر ارکان پیشگیری عنوان کرد و گفت: حدود ۲۰ درصد سرطانها با چاقی، تغذیه ناسالم و کمتحرکی مرتبط هستند و اصلاح این عوامل میتواند خطر بروز برخی سرطانها را تا ۲۵ درصد کاهش دهد.
وی واکسیناسیون را یکی از موفقترین راهبردهای پیشگیری دانست و افزود: واکسیناسیون HPV میتواند تا ۹۰ درصد از سرطان دهانه رحم و بخشی از سرطانهای حلق را پیشگیری کند و واکسیناسیون هپاتیت B نیز نقش کلیدی در کاهش بروز سرطان کبد دارد؛ بهگونهای که در برخی کشورها اجرای برنامه ملی واکسیناسیون منجر به کاهش چشمگیر این سرطان شده است.
دکتر زندهدل با تأکید بر نقش غربالگری و تشخیص زودهنگام اظهار داشت: اگرچه غربالگری پیشگیری اولیه محسوب نمیشود، اما نقشی تعیینکننده در کاهش مرگومیر ناشی از سرطان دارد. غربالگری سرطانهای پستان، دهانه رحم و روده بزرگ از جمله مداخلات اثربخش است که میتواند شانس درمان موفق را بهطور چشمگیری افزایش دهد. وی همچنین بر ضرورت افزایش آگاهی عمومی نسبت به علائم هشداردهنده سرطان و جلوگیری از تأخیر در تشخیص تأکید کرد.
وی در ادامه به رویکردهای نوین پیشگیری از سرطان اشاره کرد و گفت: استفاده از هوش مصنوعی، تحلیل کلاندادهها، پرونده الکترونیک سلامت، دادههای ژنتیکی و مفهوم «پیشگیری شخصیسازیشده» این امکان را فراهم میکند که افراد پرخطر پیش از بروز علائم بالینی شناسایی شوند و مداخلات هدفمندتر و عادلانهتری طراحی شود. به گفته وی، تحقق این رویکردها مستلزم سرمایهگذاری پایدار در زیرساختهای داده، نظام ثبت بیماریها و حمایت از پژوهشگران است.
عضو وابسته فرهنگستان علوم پزشکی با ابراز نگرانی از کاهش بودجههای پژوهشی و محدود شدن همکاریهای بینالمللی خاطرنشان کرد: کاهش سرمایهگذاری در پژوهشهای پیشگیری و نوآوری، موجب از دست رفتن فرصتهای ارزشمند در کنترل سرطان و تحمیل هزینههای انسانی و اقتصادی سنگینتر در آینده خواهد شد.
وی پیشگیری از سرطان را یک وظیفه حاکمیتی دانست و افزود: طراحی، اجرا و پایش برنامههای واکسیناسیون و غربالگری باید بهصورت سراسری، یکپارچه و با تأمین منابع مالی پایدار انجام شود. در این میان، سازمانهای مردمنهاد، خیریهها و بخش خصوصی میتوانند نقش مؤثری در ارتقای آگاهی عمومی، مطالبهگری مبتنی بر شواهد، کاهش نابرابریهای سلامت و حمایت از برنامههای ملی کنترل سرطان ایفا کنند.
دکتر زندهدل در پایان تأکید کرد: سرمایهگذاری هدفمند و هماهنگ دولت، بخش خصوصی و نهادهای غیردولتی در حوزه پیشگیری، پژوهش و نوآوری، اقدامی ضروری برای مهار روند فزاینده سرطان و تضمین پایداری نظام سلامت کشور است.
