چالشهای چند بعدی کادر درمان در جنگ؛ تاکید بر ضرورت حمایت های سازمان یافته
چالشهای چندبعدی کادر درمان در جنگ؛ تأکید بر ضرورت حمایتهای سازمانیافته
دکتر عباس وثوق، عضو وابسته فرهنگستان علوم پزشکی، در گفتوگو با روابط عمومی این نهاد علمی با اشاره به فشارهای گستردهای که بر کادر درمان در شرایط جنگ وارد میشود، تأکید کرد که این نیروها در خط مقدم مواجهه با بحران هستند و سلامت جسمی و روانیشان بهطور جدی در معرض تهدید قرار میگیرد.
او گفت حجم بالای مجروحان، کمبود منابع و قرار گرفتن مداوم در معرض خطر میتواند ظرفیت تحمل حتی باتجربهترین کارکنان درمان را کاهش دهد. وثوق همچنین بر ضرورت برنامههای حمایتی چندبعدی برای حفظ توان عملکردی کادر درمان تأکید کرد.
نکات مطروحه ایشان بدین شرح است:
ارائهدهندگان خدمات سلامت (پزشکان، پرستاران، داروسازان) در وضعیت فشار و بحران جنگ با چه چالشهای جسمی و روانی روبهرو میشوند و چگونه باید حمایت شوند؟
در شرایط جنگ و بحرانهای شدید، ارائهدهندگان خدمات سلامت (پزشکان، پرستاران، داروسازان و کادر درمان) با ترکیبی از فشارهای جسمی، روانی، اخلاقی و سازمانی روبهرو میشوند. این فشارها اگر مدیریت نشوند میتوانند به فرسودگی شغلی، اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)، خطاهای پزشکی و حتی خروج نیروها از سیستم سلامت منجر شوند. شناخت زودهنگام علائم هشدار مهم است تا بتوان مداخله و حمایت مناسب انجام داد.
کادر سلامت در بحران جنگ با چه چالش هایی مواجه میشوند؟*
الف)چالشهای جسمی: خستگی شدید و کمبود خواب بهدلیل شیفتهای طولانی و کمبود نیرو، کار در شرایط ناایمن (بمباران، کمبود تجهیزات، احتمال آسیب فیزیکی)، کمبود منابع درمانی مانند دارو، خون، تجهیزات جراحی و تخت، قرار گرفتن در معرض بیماریها و آلودگیها و سوءتغذیه یا کمآبی در شرایط بحران و کار مداوم.
ب) چالشهای روانی: استرس حاد و اضطراب شدید بهدلیل حجم بالای مجروحان و تصمیمهای فوری، آسیب روانی ثانویه از دیدن مرگ و رنج بیماران، اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)، احساس گناه وقتی مجبورند بهدلیل کمبود منابع بین بیماران اولویتبندی کنند، ترس و نگرانی برای خانواده و عزیزان خود در شرایط جنگ و احساس انزوا و درماندگی.
ج) چالشهای حرفهای و اخلاقی:* تصمیمگیریهای دشوار درباره اولویت درمان، فشار برای ادامه کار حتی در شرایط فراتر از ظرفیت انسانی، تعارض بین وظیفه حرفهای و امنیت شخصی یا خانواده و اختلال در ساختارهای مدیریتی و ارتباطی سیستم سلامت.
چگونه باید از کادر درمان حمایت کرد؟
آموزش و آمادگی: آموزش مدیریت بحران و طب جنگ، آموزش مدیریت استرس و تابآوری روانی و پروتکلهای واضح برای تریاژ و تصمیمگیری اخلاقی.
حمایت سازمانی: کاهش شیفتهای بسیار طولانی و ایجاد سیستم چرخش نیرو، تأمین تجهیزات و منابع حیاتی تا حد امکان، ایجاد تیمهای پشتیبان و نیروی ذخیره و محیطهای استراحت امن در بیمارستانها.
حمایت روانی: دسترسی به خدمات مشاوره و رواندرمانی کوتاهمدت، تشکیل گروههای حمایت همکاران، برنامههای کاهش استرس و مدیریت بحران و پایش علائم فرسودگی و PTSD.
حمایت اجتماعی و خانوادگی:حمایت از خانوادههای کارکنان درمان، تسهیلات اسکان یا حملونقل امن و امکانات ارتباط با خانواده در شرایط بحران.
سیاستهای کلان:حفاظت قانونی از کارکنان درمان در جنگ، حمایت مالی و بیمهای (درمان–عمر–خسارات) و همکاری با سازمانهای بینالمللی (WHO، صلیب سرخ) برای تأمین منابع.
به طور خلاصه، کادر درمان در جنگ نهتنها با بار کاری بسیار بالا بلکه با آسیب روانی عمیق و تصمیمهای اخلاقی سخت روبهرو هستند. حمایت مؤثر باید چندبعدی باشد: سازمانی، روانی، اجتماعی و سیاستی.
