وظایف روابط عمومیِ نهادهای نظام سلامت در روزهای نبرد
روز جهانی روابط عمومی، فرصتی است برای بازخوانی جایگاه این دانش و حرفه در نظام سلامت .
در ادبیات نوین علم روابط عمومی، بهویژه در حوزه سلامت، دیگر با یک کارکرد صرفاً تبلیغی یا اطلاعرسانی یکسویه مواجه نیستیم؛ بلکه با یک نظام ارتباطی راهبردی، مبتنی بر شواهد، گفتوگومحور و اخلاقمدار روبهرو هستیم که نقش آن در شرایط بحرانی و دفاع ، به سطحی از «کارکرد حاکمیتی نرم» ارتقا مییابد.
با این رویکرد به ۲ محور اساسی در تبیین نقش این نهاد در دوران جنگ اشاره میکنیم:
۱. روابط عمومی نهادهای نظام سلامت در شرایط جنگی؛ از اطلاعرسانی تا مدیریت معنا
بر اساس نظریههای نوین روابط عمومی، از جمله «مدل دوسویه متقارن گرونیک» (Excellence Theory) و رویکرد «ارتباطات بحران و ریسک» (Crisis & Risk Communication)، وظیفه روابط عمومی در نهادهای سلامتپایه، مدیریت صرف پیام نیست، بلکه مدیریت اعتماد، ادراک خطر و سرمایه اجتماعی است.
در شرایط خاص و جنگی، نهادهای مسئول سلامت و تولید علم پزشکی با سه چالش همزمان مواجهاند:
۱- عدم قطعیت علمی و بالینی در موقعیتهای نوپدید
۲- افزایش اضطراب عمومی و فرسایش روانی جامعه
۳- گسترش شایعات، اطلاعات نادرست و عملیات رسانهای مخرب
در چنین فضایی، روابط عمومی باید به سمت الگوی «ارتباطات مبتنی بر شواهد» (Evidence-Based Communication) حرکت کند.
در این چارچوب، ژورنالیسم پزشکی (Medical Journalism) و خبرنگاری تخصصی سلامت اهمیت مضاعف مییابد. روابط عمومی نظام سلامت نباید صرفاً تولیدکننده خبر سازمانی باشد، بلکه باید تسهیلگر شکلگیری یک جریان حرفهای از خبرنگاری تخصصی باشد .
در شرایط جنگی، روابط عمومی سلامت باید:
- بهمثابه «مرجع رسمی روایت علمی» عمل کند؛
- با ایجاد شبکه ارتباطی فعال میان پژوهشگران، مدیران نظام سلامت و خبرنگاران تخصصی، از تحریف حقایق میدان جلوگیری نماید؛
- چارچوبهای اخلاق حرفهای در اطلاعرسانی پزشکی (مانند حفظ کرامت بیماران، پرهیز از هیجانسازی آسیبزا) را بهطور جدی صیانت کند.
به تعبیر ادبیات ارتباطات بحران، در چنین شرایطی «سرعت بدون دقت» و «اطمینانبخشی بدون شواهد» هر دو آسیبزا هستند. هنر روابط عمومی علمی، ایجاد تعادل میان این دو است.
۲. نقش روابط عمومی در ارتقای تابآوری، اخلاق حرفهای و همدلی اجتماعی
تابآوری اجتماعی در حوزه سلامت، صرفاً به آمادگی فیزیکی نظام ارائه خدمات درمانی محدود نمیشود؛ بلکه به تابآوری روانی، شناختی و اخلاقی جامعه و نخبگان وابسته است. نظریه «ارتباطات حمایتی» (Supportive Communication) و رویکرد «روابط عمومی مبتنی بر سرمایه اجتماعی» نشان میدهد که پیامهای ارتباطی میتوانند به شکل مستقیم بر ادراک کنترل، امید اجتماعی و اعتماد نهادی اثر بگذارند.
در جامعه پزشکی، روابط عمومی میتواند با:
- برجستهسازی مسئولیت اجتماعی حرفه پزشکی؛
- بازنمایی تلاشهای حرفه ای و ایثارگر گونه کادر درمان؛
- تقویت گفتوگوی میان نخبگان حوره سلامت، مدیران و افکار عمومی؛
به شکلگیری نوعی «همدلی ساختاری» کمک کند؛ همدلیای که فراتر از احساسات مقطعی، به یک فرهنگ سازمانی و اجتماعی پایدار تبدیل شود.
همچنین در شرایط جنگی، روابط عمومی میتواند با بهرهگیری از رویکرد «روایتدرمانی اجتماعی» روایتهایی را برجسته سازد که:
- بر توانمندی علمی و تعهد اساتید و نخبگان جامعه پزشکی کشور تأکید دارد؛
- احساس مشارکت جمعی در عبور از بحران را افزایش میدهد.
جمعبندی:
روابط عمومی در نهادهای سلامتپایه، به ویژه در شرایط دشوار و جنگی، دیگر یک واحد پشتیبان نیست؛بلکه بخشی از معماری راهبردی امنیت سلامت و کانون تولید انسجام اجتماعی و حس نوع دوستی است.
این نهاد با اتکاء به کارشناس خبره و با انگیزه میتواند مرجعیت علمی و حرفه ای نهادهای پزشکی اعم از حوزه استادی و نیز میدانی نظیر مجموعه اورژانس ها ، بیمارستان ،سامانه تولید و توزیع دارو و تجهیزات پزشکی
را در روزهای جنگ و بحران در اذهان مردم به طور چشمگیری رشد دهد و از این طریق سرمایه اجتماعی کشور را تقویت نموده و به ارتقای تابآوری مردم و نخبگان در برابر بحرانها یاری رساند.
فراموش نکنیم نتیجه جنگ اخیر در میدان نبرد نظامی مشخص نمیشود بلکه در همه ساحت های زندگی مردم نبرد جریان داشته و باور و امید به پیروزی است که پیروز میدان را تعیین میکند از این رو شبکه همکاران من در روابط عمومی نهادهای نظام سلامت از وزارت بهداشت و درمان تا سازمان ها و معاونتهای تابعه و دانشگاه های علوم پزشکی تا نهادهای رصد گر و تصمیم ساز از جمله فرهنگستان علوم پزشکی، همگی شریک راهبردی در تولید و انتقال مسئولانه دانش و امید به جامعه هستند .
دکتر مجید احمدی
مدیر روابط عمومی و امور بین الملل فرهنگستان علوم پزشکی
