هشدار درباره شتاب سالمندی و ضرورت بازنگری سیاستهای جمعیتی
جلسه گروه ارتقاء سلامت با محوریت «ارتقای سلامت و جوانی جمعیت» و با حضور اعضای گروه، نمایندگان مرکز آمار ایران، سازمان ثبت احوال، ستاد جمعیت، مرکز جوانی جمعیت وزارت بهداشت و متخصصان حوزه جمعیتشناسی برگزار شد.
در ابتدای نشست، دکتر لنکرانی رئیس گروه ارتقاء سلامت، به تحلیل سیاستهای جمعیتی کشور در دهههای اخیر پرداخت و روندهای گذشته را مورد بررسی قرار داد. در ادامه، نمایندگان دستگاههای مختلف حاضر در جلسه دیدگاهها و گزارشهای تخصصی خود را درباره وضعیت جمعیت کشور ارائه کردند و سپس اعضای گروه به بحث و تبادل نظر درباره چالشها و راهکارهای حوزه جوانی جمعیت پرداختند.
نقد سیاستهای تکبعدی جمعیتی
دکتر لنکرانی در این نشست با اشاره به تجربه سیاستهای جمعیتی گذشته اظهار کرد: سیاستهای جمعیتی در دهههای اخیر عمدتاً بر مشوقهای اقتصادی پرهزینه متمرکز بودهاند، اما به دلیل تکبعدی بودن و غفلت از عوامل فرهنگی و اجتماعی، نتایج مطلوبی به همراه نداشتهاند.
وی با استناد به یافتههای یک مطالعه کیفی بر روی والدین دارای بیش از دو فرزند افزود: انگیزههای فرزندآوری صرفاً اقتصادی نیست و مؤلفههایی مانند «نوعدوستی خانوادگی»، «شادی واقعی» و «تابآوری اجتماعی» نقش مهمی در این تصمیم دارند. به گفته وی، روایت رایج مبنی بر «نقش صرفاً مشکلات اقتصادی در کاهش فرزندآوری» کامل نیست و سیاستهای مؤثر نیازمند ترکیب حمایتهای نهادی، تعادل سبک زندگی و تقویت معناهای فرهنگی است.
هشدار درباره شتاب سالمندی و بحران سلامت اجتماعی
دکتر مالمیر، نماینده ستاد جمعیت، با اشاره به سرعت بالای سالمندی در ایران گفت: ایران یکی از سریعترین روندهای سالمندی را در میان کشورهای در حال توسعه تجربه میکند؛ بهگونهای که این مسیر در فرانسه طی حدود ۱۵۰ سال طی شده اما در ایران تنها در حدود ۲۵ سال رخ خواهد داد.
وی با تأکید بر مفهوم «سلامت اجتماعی» شامل کیفیت روابط و احساس تعلق، نسبت به پیامدهای اجتماعی سالمندی هشدار داد و گفت: تنهایی، نابرابری و فقر از عوامل تعیینکننده وضعیت سالمندان آینده کشور هستند. وی افزود: بخش قابل توجهی از سالمندان زیر خط فقر قرار دارند و در صورت تداوم روند فعلی، تا سال ۱۴۳۰ سهم جمعیت سالمند کشور به حدود ۳۰ درصد خواهد رسید.
کاهش نگرانکننده نرخ باروری
دکتر رضا سعیدی، رئیس مرکز جوانی جمعیت، با اشاره به کاهش نرخ باروری کل (TFR) در کشور اظهار کرد: نرخ باروری در ایران به حدود ۱.۴۴ در سال ۱۴۰۳ رسیده که پایینتر از سطح جانشینی جمعیت است.
وی به عواملی همچون افزایش سن ازدواج، فاصله میان ازدواج تا تولد اولین فرزند (بهطور میانگین ۴.۳ سال) و وجود حدود ۳ میلیون زوج نابارور اشاره کرد و این موارد را از چالشهای جدی جوانی جمعیت دانست. به گفته وی، در برخی استانها از جمله گیلان نرخ باروری به حدود ۰.۸ رسیده و در برخی مناطق، مرگومیر از تولد پیشی گرفته است. همچنین افزایش نرخ سزارین به بیش از ۵۸ درصد نیز بهعنوان یکی از عوامل اثرگذار بر کاهش باروری مطرح شد.
ضرورت حکمرانی داده در سیاستگذاری جمعیتی
دکتر الهام فتحی، نماینده مرکز آمار ایران، با تأکید بر اهمیت دادههای دقیق در سیاستگذاری گفت: اجرای مؤثر قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت نیازمند «حکمرانی داده» و دسترسی به آمار بهروز و دقیق است.
وی گذار از سرشماری سنتی به «سرشماری ثبتیمبنا» را ضروری دانست و افزود: این رویکرد امکان پایش مستمر شاخصهای باروری، مهاجرت و تحولات جمعیتی را در کوچکترین سطوح جغرافیایی فراهم میکند و به تصمیمگیری هدفمند کمک خواهد کرد.
جمعبندی
در جمعبندی این نشست تأکید شد که کشور در یک «پیچ تاریخی جمعیتی» قرار دارد و عبور از آن نیازمند هماهنگی نهادی، نگاه چندرشتهای و بهرهگیری از دادههای دقیق برای مداخلات فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی است.
در پایان جلسه نیز مقرر شد سند سیاستی با عنوان «جمعیت و ضرورت بازنگری در سیاستهای تکبعدی» تدوین و برای بررسیهای تکمیلی ارائه شود.
