تبیین علمی و دینی سلامت معنوی از نگاه رهبر شهید انقلاب اسلامی
دکتر محمدحسین نیک نام ، عضو پیوسته فرهنگستان علوم پزشکی کشور، با حضور در برنامه شبکه سلامت، به بیان خاطرات خود از دیدار با رهبر شهید عظیمالشأن انقلاب اسلامی، حضرت آیتالله خامنهای (قدسالله نفسه الزکیه) پرداخت و رهنمودهای معظمله درباره سلامت معنوی را تشریح کرد.
وی با اشاره به اینکه این دیدار در چهارم آذرماه سال ۱۳۹۲ و در آستانه برگزاری نخستین کنگره سلامت معنوی، با حضور رئیس محترم فرهنگستان علوم پزشکی و جمعی از استادان گروه سلامت معنوی اسلامی این فرهنگستان برگزار شد، گفت: این دیدار به دلیل اهمیت موضوع سلامت معنوی و ضرورت تبیین مبانی نظری آن، از نقاط عطف فعالیتهای علمی گروه سلامت معنوی اسلامی به شمار میآید و با توجه به پیچیدگی های موجود در موضوع بعد سلامت معنوی، این دیدار و رهنمودهای ایشان بسیار مغتنم بود.
دکتر نیک نام افزود : در تعریف بین المللی سلامت چنین گفته می شود که "سلامت عبارت است از آسایش کامل جسمی، روانی، اجتماعی و نه فقط نبودن بیماری و ناتوانی و با اشاره به نخستین محور سخنان رهبر شهید انقلاب اسلامی اظهار داشت: معظمله در آغاز دیدار، میان دو برداشت از «سلامت معنوی» تفکیک قائل شدند و فرمودند:
«یک وقت هست که ما میگوییم خصوصیات معنوی ـ مثلاً فرض کنید روحیه، امید و امثال اینها ـ تأثیر دارد در سلامت جسمی انسان؛ دنبال این هستیم؛ این یک حرف است. و یک وقت است مرادتان از سلامت معنوی، سلامت روحی و معنوی و فکری و قلب انسان است؛ این خب یک مقوله دیگر است.
«در واقع کلمه "سلامت معنوی" در هر دو مورد ممکن است به کار برود به نحو مشترک لفظی یعنی این دو مقوله با هم ارتباطی ندارند. آن مقوله اول البته مقوله قابل توجهی است، خوب است »*
عضو پیوسته فرهنگستان علوم پزشکی ادامه داد: رهبر شهید انقلاب اسلامی در ادامه، نگاه رایج غرب به معنویت را مورد نقد قرار دادند و فرمودند:
«غربیها دنبال این بودهاند که بتوانند با مثلاً کنترل هیجانها یا دادن امید یا از این قبیل کارکردهای روانی، جسم را به نحوی شفا بدهند یا کنترل کنند یا محفوظ بدارند؛ یعنی هدف، برمیگردد به هدف جسمانی...شما یک وقت با قرص و آمپول و مانند اینها یکی را شفا می دهید؛یک وقت هم با امید و روحیه و این چیزها، بحث جسم است، اما از طریق مثلاً معنوی و یا موسوم به معنوی.»
دکتر نیک نام گفت: معظمله با تاکید بر نگاه دوم که در آن، معنویت به عنوان یک امر مستقل نگریسته می شود فرمودند:
«لکن یک وقت است که نه، مراد این است که ما روحیات انسانها را درست کنیم؛ اولی مهم است، دومی مهمتر از آن است. و اگر حقیقتاً این دومی است که خب، واقعاً کار علمای دین و روحانیون است و بدون کمک آنها نمیشود این کار را کرد؛ یعنی باید حتماً به حوزههای علمیه مراجعه کرد.»
رهبر شهید در ادامه فرمودند: «آن بخش اول هم اگر مورد نظر است، باز از طریق دین ممکن است؛ چون در اسلام و در دعاها ملاحظه میکنید، عافیت را که مورد نظر قرار میدهند، اعم از عافیت جسمی و روحی و دنیایی و اخروی است؛ برای عافیت جسمی هم دعا میکنند، برای عافیت معنوی هم دعا میکنند. همه این ها هست. دعا و توجه و توسل و اشک ریختن در مقابل پروردگار و تضرع و مانند اینها، در هر دو مقوله مؤثر است.»* دکتر نیکنام خاطرنشان کرد: رهبر شهید انقلاب اسلامی همچنین بر ضرورت تبیین دقیق مفهوم سلامت معنوی تأکید کرده و فرمودند: «بههرحال من توصیهام این است که اول محدود و تحدید کنید، مشخص کنید موضوع کار را، ببینید واقعاً چهکار میخواهد انجام بگیرد و هدف چیست؛ کلمه "سلامت معنوی" با همان معنای مورد نظر خود شناخته بشود، تعریف بشود و دنبال بشود تا آن شناخته نشود، ابزارها و وسائل هم درست شناخته نمیشود.
«البته به کارهایی هم که غربیها کردهاند در زمینههای معنوی، اصلاً نمیشود اعتماد کرد. اینها در شناخت انسان و در شناخت روحیات انسان و مانند اینها خیلی پیادهاند. اینها از انسان، از روحیات و معنویات انسان چیزی نمیدانند و نمیشناسند و هرجا هم که پای دین به میان بیاید، با تعصب با آن مقابله میکنند و مواجهه می کنند؛ لذاست که به حرفهای آنها اعتنا نکنید.»
عضو پیوسته فرهنگستان علوم پزشکی در پایان گفت: رهبر شهید انقلاب اسلامی در پایان این دیدار، خطاب به رئیس محترم فرهنگستان علوم پزشکی و اعضای گروه سلامت معنوی اسلامی فرمودند:
«خودتان بنشینید، واقعاً با پایهها و مایههای دینی که بحمدالله در شماها هست، در این زمینهها فکر کنید، کار کنید و به نتایجی برسید. امیدواریم انشاءالله خدای متعال کمکتان کند... انشاءالله که موفق باشید و کار خوبی از آب دربیاید. انشاءالله که موفق و موید باشید»
دکتر نیک نام تأکید کرد: این رهنمودهای ارزشمند، مسیر فعالیتهای علمی گروه سلامت معنوی اسلامی فرهنگستان علوم پزشکی را روشن ساخت.
